Việt Nam sẽ chọn công nghệ hạt nhân nào?
16:44 29.04.2026 (Đã cập nhật: 16:51 29.04.2026)
© Ảnh : TTXVN - Thành Công Thử
Đăng ký
Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang được thúc đẩy mạnh mẽ theo chỉ đạo của Chính phủ, đòi hỏi phải xây dựng một mô hình phát triển điện hạt nhân tổng thể cho Việt Nam, PGS.TS. Vương Hữu Tấn - Nguyên Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam viết trên báo Đại biểu Nhân dân.
Điện hạt nhân Việt Nam nên đi theo con đường nào?
Cuối tháng 11/2024, Ban Chấp hành Trung ương quyết định tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, đồng thời tiếp tục nghiên cứu Chương trình phát triển điện hạt nhân quốc gia.
Tuy nhiên, đến nay cách thức phát triển điện hạt nhân của Việt Nam vẫn chưa được xác định rõ ràng, đặc biệt ở các vấn đề then chốt như lựa chọn công nghệ, mức độ làm chủ và nội địa hóa, phát triển chuỗi cung ứng, bảo đảm nhiên liệu và xử lý chất thải phóng xạ. Đây đều là những yếu tố mang tính quyết định đối với toàn bộ hệ sinh thái ngành.
Hiện các bộ, ngành đang triển khai nhiệm vụ theo phân công, nhưng cần xác định rõ mục tiêu của dự án là hướng tới làm chủ và nội địa hóa công nghệ, qua đó tạo cơ sở cho quá trình đàm phán với đối tác trước khi ký kết hợp đồng. Tùy theo định hướng phát triển, nếu Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nhà cung cấp công nghệ như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc hay Pháp, thì phải đồng thời triển khai các chương trình phát triển công nghiệp quốc gia. Ngược lại, nếu chỉ tham gia ở khâu xây lắp và cung ứng vật liệu, cần đánh giá đúng năng lực nội địa để lựa chọn phạm vi phù hợp, qua đó tối ưu lợi ích kinh tế ngay từ giai đoạn đầu.
Liên quan đến mô hình triển khai, PGS.TS Vương Hữu Tấn cho rằng: “Việc giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) độc lập làm chủ đầu tư hai dự án hạt nhân đầu tiên đang làm phân tán năng lực quốc gia. Do thiếu cơ chế chia sẻ kinh nghiệm và thế mạnh giữa các công ty thành viên, việc làm chủ công nghệ và nội địa hóa sẽ bị đội chi phí gấp đôi”.
Bên cạnh đó, định hướng phát triển điện hạt nhân module nhỏ (SMR) vào năm 2035 hiện vẫn thiếu nền tảng nghiên cứu đầy đủ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ lặp lại kinh nghiệm của Indonesia, quốc gia đã mất nhiều năm nghiên cứu nhưng cuối cùng vẫn phải hợp tác với Hàn Quốc để nhập khẩu công nghệ lò SMR SMART.
Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng bộc lộ những bất cập. Đề án đào tạo đến năm 2035 theo Quyết định 1012/QĐ-TTg chưa tập trung vào mục tiêu cung cấp nhân lực đầu vào cho toàn bộ hệ sinh thái, mà lại đưa nội dung đào tạo vận hành và bảo dưỡng nhà máy - vốn là nhiệm vụ của chủ đầu tư và thường được triển khai trong các hợp đồng chìa khóa trao tay. Đồng thời, đề án chưa đề cập đến vai trò của Cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia - Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, và cũng chưa có định hướng hợp lý khi chỉ tập trung vào các trường đào tạo chuyên ngành hạt nhân, trong khi lực lượng này chỉ chiếm khoảng 10-15% nhân sự của một nhà máy.
Ngoài ra, Chiến lược phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn 2050 theo Quyết định 438/QĐ-TTg vẫn chưa làm rõ mối quan hệ giữa nhập khẩu công nghệ và phát triển SMR. Chiến lược cũng thiếu các nghiên cứu chuyên sâu để hiện thực hóa mục tiêu nội địa hóa 30% trong quá trình đàm phán quốc tế.
4 hướng cần tập trung để tháo gỡ vướng mắc
Theo PGS.TS Vương Hữu Tấn, để khắc phục các bất cập trong triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm.
1.
Thứ nhất, kiện toàn Ban Chỉ đạo xây dựng nhà máy điện hạt nhân theo Quyết định 72/QĐ-TTg, đồng thời bổ sung 7 nhóm chuyên gia tư vấn về pháp luật và pháp quy hạt nhân; chính sách kỹ thuật - thương mại; thị trường điện; công nghệ và nhiên liệu; môi trường - địa điểm; kinh tế - nội địa hóa; truyền thông và tham vấn cộng đồng. Nhiệm vụ cốt lõi là xây dựng mô hình phát triển điện hạt nhân tổng thể, bao gồm làm chủ công nghệ, nội địa hóa, phát triển chuỗi cung ứng, bảo đảm nhiên liệu, quản lý chất thải phóng xạ và hoàn thiện khung pháp quy, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác đa đối tác và nghiên cứu công nghệ SMR.2.
Thứ hai, kiện toàn mô hình chủ đầu tư và vận hành. Theo khuyến nghị của IAEA, cần thành lập một công ty điện hạt nhân quốc gia với tỷ lệ góp vốn 50:50 giữa EVN và PVN, chịu trách nhiệm triển khai cả hai dự án Ninh Thuận 1 và 2, qua đó tận dụng thế mạnh của mỗi bên và tối ưu chi phí, tương tự kinh nghiệm của Hàn Quốc, Trung Quốc và UAE.3.
Thứ ba, tăng cường năng lực cho cơ quan pháp quy hạt nhân. Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cần được trao đầy đủ thẩm quyền pháp lý, đồng thời được đầu tư về nhân lực, cơ sở vật chất và tài chính để thực hiện vai trò giám sát độc lập theo chuẩn IAEA. Đây là “tuyến phòng thủ cuối cùng” bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân và củng cố niềm tin của xã hội.4.
Thứ tư, phát triển hệ sinh thái cho chương trình điện hạt nhân quốc gia, bao gồm xây dựng các tổ chức tham gia, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ như vật liệu, cơ khí, hóa chất, điện - điện tử, xây lắp, cùng các chương trình khoa học - công nghệ phục vụ toàn bộ hệ thống.
