Vì sao Điện Biên được chọn làm "phòng thí nghiệm pháp lý" UAV đầu tiên của Việt Nam?
© Sputnik
Đăng ký
Việc một tỉnh biên giới vượt qua các đô thị lớn để trở thành địa phương đầu tiên tại Việt Nam thiết lập hành lang thử nghiệm cho phương tiện bay không người lái (UAV) đang thu hút sự chú ý của dư luận. Chiến dịch 6.000 chuyến bay thử nghiệm từ nay đến năm 2027 là bước đi nhằm đưa Việt Nam chủ động gia nhập cuộc đua "nền kinh tế tầm thấp" toàn cầu.
https://kevesko.vn/geo_St_Petersburg/Quyết định mới đây của UBND tỉnh Điện Biên về việc cấp phép thí điểm ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp bằng UAV từ nay đến hết tháng 5/2027 không chỉ là một cột mốc mang tính địa phương. Đây được xem là bước đi tiên phong nhằm khai thác tiềm năng của kinh tế không gian tầm thấp, tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, chính sách cho lĩnh vực mới này tại Việt Nam.
Với kế hoạch triển khai khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm trong vòng 3 năm tới, Điện Biên đang trở thành "phòng thí nghiệm mở" lớn nhất khu vực đối với công nghệ hàng không tầm thấp.
Tại sao lại là Điện Biên?
Không phải trung tâm công nghệ hàng đầu như Hà Nội hay TP. HCM, Điện Biên mới là nơi được chọn để đặt "phòng thí nghiệm mở" lớn nhất khu vực về hàng không tầm thấp.
Điện Biên, địa danh vốn gợi nhắc đến những trang sử hào hùng của Việt Nam ở thế kỷ trước, nay lại được chọn làm "phòng thí nghiệm mở" đối với công nghệ hàng không tầm thấp. Vùng đất biên giới phía Tây Bắc này của Việt Nam vốn có đặc điểm địa hình đồi núi hiểm trở, chia cắt mạnh, giao thông đường bộ hạn chế và dân cư phân tán.
"Cốt lõi của việc ứng dụng UAV phục vụ cuộc sống là thay thế con người tiếp cận những vị trí khó khăn, nguy hiểm, từ đó bảo đảm an toàn tính mạng. Việc chọn Điện Biên để thí điểm theo tôi là một quyết định rất ý nghĩa, không chỉ mang tính lịch sử mà còn rất thực tế. Địa hình Tây Bắc cực kỳ hiểm trở, giao thông khó khăn. Trong bối cảnh thiên tai, bão lũ hay cứu hộ y tế, ứng dụng UAV sẽ mang lại hiệu quả rất lớn, vượt trội so với các phương thức vận chuyển thông thường nhờ khả năng tận dụng "cửa sổ thời gian" tốt”, ông Lưu Hải Âu - Giám đốc Trung tâm Tin học Trắc địa và Bản đồ (thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường) trao đổi với Sputnik.
Ông Lưu Hải Âu lấy dẫn chứng ngay từ ngành đo đạc bản đồ số, đối với máy bay có người lái, quy trình rất khắt khe, phải đợi thời tiết thật hoàn hảo để cất cánh an toàn. Nhưng với UAV, thiết bị chỉ cần tận dụng được những khoảng thời gian ngắn, ví dụ khoảng 2 tiếng thời tiết thuận lợi trong ngày là đã có thể lập tức triển khai bay ngay.
Chính tính linh hoạt này giúp Điện Biên mở rộng tối đa khả năng ứng dụng UAV vào 4 lĩnh vực trọng điểm bao gồm: nông nghiệp thông minh, logistics (vận chuyển bưu kiện, nhu yếu phẩm), y tế (chuyển phát thuốc men, máu cứu người vùng sâu vùng xa) và giám sát tài nguyên, đo đạc bản đồ số.
Điện Biên là một lựa chọn thực tế. Nếu một hệ sinh thái UAV có thể chứng minh được độ bền bỉ, tính an toàn và hiệu quả kinh tế tại địa hình khắc nghiệt của Tây Bắc, nó sẽ có đủ năng lực để thương mại hóa ở bất kỳ đâu tại Việt Nam và có thể trong khu vực Đông Nam Á.
“Quyết định thí điểm này tại Điện Biên thực sự đã mở ra một hành lang pháp lý vững chắc, một "không gian mới" để thúc đẩy phát triển công nghệ ứng dụng và kinh tế tầm thấp tại Việt Nam”, Giám đốc Lưu Hải Âu nhấn mạnh.
Trí tuệ Việt làm chủ "bộ não" của Drone
Sự bùng nổ của thử nghiệm Điện Biên được thúc đẩy trực tiếp bởi Nghị định 288 của Chính phủ, văn bản đặt nền móng quản lý vững chắc cho các mô hình thí điểm kinh tế tầm thấp. Hành lang pháp lý này ngay lập tức kích hoạt một làn sóng dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường công nghệ nội địa: từ thuần nhập khẩu, thương mại sang làm chủ công nghệ.
Hiện tại, các tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam như Viettel, FPT cùng các doanh nghiệp chuyên sâu khác cũng đã bắt đầu đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu, lắp ráp và sản xuất các dòng drone "Make in Vietnam".
Trong bối cảnh thế giới vận hành theo chuỗi cung ứng toàn cầu hóa sâu sắc, các doanh nghiệp Việt Nam đã chọn một chiến lược tiếp cận đầy khôn ngoan, đó là tập trung nguồn lực vào việc làm chủ "bộ não" của thiết bị.
Cho đến nay, các kỹ sư Việt đã hoàn toàn tự chủ hệ thống phần mềm điều khiển bay, cốt lõi quyết định tính thông minh của drone, đồng thời tối ưu hóa thiết kế cơ khí để thiết bị thích ứng hoàn hảo với khí hậu nhiệt đới gió mùa và địa hình đặc thù tại địa phương.
“Trong những tình huống khẩn cấp cứu người, bài toán tối ưu là phải kết hợp những nguồn lực sẵn có và tốt nhất của thế giới để hành động ngay lập tức. Thiết bị có thể sử dụng các cấu kiện tiêu chuẩn toàn cầu, nhưng cấu hình làm sao để nó cất cánh, vận hành an toàn và giải quyết chính xác bài toán ngoài hiện trường. Đó mới là thước đo năng lực của kỹ sư Việt Nam. Mô hình thí điểm tại Điện Biên chính là bệ phóng đưa các giải pháp tự chủ này từ phòng thí nghiệm bước thẳng ra phục vụ đời sống”, chuyên gia Lưu Hải Âu nhìn nhận về tư duy phát triển mang tính thực tế này.
Về lâu dài, theo ông Âu, việc tự chủ hoàn toàn ngành công nghiệp UAV nội địa là đích đến, và những quyết định thí điểm như thế này chính là động lực để các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp phát triển sản phẩm thực tế thay vì chỉ nằm trên giấy.
Bài học “Đi trên vai người khổng lồ”
Nhìn vào cách Việt Nam vận hành này, có thể thấy tư duy học hỏi có chọn lọc từ các quốc gia đi trước. Trung Quốc, nước láng giềng của Việt Nam, đã mất hơn một thập kỷ để thống trị ngành UAV dân dụng toàn cầu nhờ chiến lược tạo điều kiện cho mọi thành phần kinh tế cùng tham gia, thúc đẩy cạnh tranh tự do để giảm sâu giá thành sản xuất.
"Cách đây khoảng 10 năm, khi Trung Quốc chưa phát triển mạnh UAV, chúng tôi chủ yếu phải mua thiết bị của Tây Âu với chi phí rất đắt đỏ," ông Lưu Hải Âu chia sẻ kinh nghiệm quốc tế. "Nhưng khi họ bắt đầu học hỏi, nghiên cứu từ phương Tây, họ đã phát triển mạnh mẽ theo mô hình 'trăm hoa đô nở'. Ai cũng có thể tham gia phát triển, giúp sản phẩm thương mại tiếp cận thị trường nhanh và rẻ hơn".
Từ bài học của Trung Quốc hay các mô hình quản lý vùng trời đô thị của Singapore và UAE, chuyên gia Lưu Hải Âu cho rằng Việt Nam không cần phải đi lại từ đầu:
"Những gì thế giới đã phát triển rồi thì không nên nghiên cứu lại từ đầu làm gì vì sẽ không kịp. Bây giờ phải đi tắt đón đầu, đi trên vai những người khổng lồ. Công nghệ này, từ doanh nghiệp tư nhân đến nhà nước, ai có năng lực tối ưu hóa công nghệ đều có thể tham gia phát triển".
Minh chứng cho tư duy này, ông Âu cho hay, đơn vị của ông cũng vừa thử nghiệm thành công hệ thống UAV bay bầy đàn với phần mềm điều khiển hoàn toàn do nội địa phát triển nhằm ứng dụng vào quản trắc môi trường và đo đạc bản đồ.
Đáng chú ý, bên cạnh những lợi thế về địa hình thực nghiệm, thành công của mô hình thử nghiệm UAV tại Điện Biên còn được kỳ vọng sẽ mở ra các cơ hội hợp tác quốc tế sâu rộng.
Ít ai biết rằng, Điện Biên chính là địa phương có mối quan hệ kết nghĩa, hợp tác hữu nghị lâu năm với thành phố St. Petersburg, cũng là một trong những trung tâm nghiên cứu hàng không, công nghệ hàng đầu của Liên bang Nga.
Trong bối cảnh Việt Nam và Liên bang Nga đang đẩy mạnh hợp tác chiến lược toàn diện, việc một địa phương tiên phong mở ra hành lang pháp lý cho UAV sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ để thu hút các dự án hợp tác nghiên cứu, chuyển giao giải pháp an toàn bay từ các viện nghiên cứu lớn của Nga.
Tư duy quản trị rủi ro: Cởi mở để sáng tạo
Khi 6.000 chuyến bay chuẩn bị cất cánh trên bầu trời Điện Biên, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để đảm bảo an ninh quốc phòng, an toàn hàng không và bảo vệ dữ liệu nhạy cảm.
Khác với các phương tiện bay có người lái vốn yêu cầu hệ số an toàn tuyệt đối, UAV mang một tư duy quản trị rủi ro hoàn toàn khác.
Theo ông Lưu Hải Âu, ưu điểm lớn nhất của UAV là "không có con người ngồi trên đó". Nếu xảy ra sự cố trong quá trình thử nghiệm tại các vùng sâu vùng xa, đó chỉ là thiệt hại về kinh tế chứ không gây nguy hiểm đến tính mạng con người. Bởi vậy, ông cho rằng, thiết kế an toàn phải là ưu tiên hàng đầu của các kỹ sư, nhưng cơ chế quản lý cũng cần sự cởi mở.
Để UAV "Make in Vietnam" có thể cạnh tranh sòng phẳng với hàng ngoại nhập, các doanh nghiệp trong nước đang kiến nghị Chính phủ cần có những chính sách ưu đãi thiết thực nhằm giảm giá thành sản xuất. Tuy nhiên, ưu đãi không nên hiểu là sự bao cấp thụ động.
“Trong giai đoạn này, Nhà nước nên tạo ra một "sân chơi" bình đẳng, không nhất thiết phải tài trợ trực tiếp bằng tiền mà có thể ưu đãi bằng cơ chế, tạo nguồn việc làm. Các nhóm nghiên cứu phải chứng minh được giá trị thực tế của sản phẩm, không bị trùng lặp. Khi sản phẩm chứng minh được hiệu quả và tính an toàn thông qua thực tế thí điểm, lúc đó đưa vào khuôn khổ quản lý chặt chẽ và đầu tư lớn cũng chưa muộn. Mô hình tại Điện Biên chắc chắn sẽ không dừng lại ở mức thí điểm, mà nó sẽ trở thành hình mẫu thực tế cho nhiều địa phương khác áp dụng trong tương lai”, vị Giám đốc chia sẻ với Sputnik.
Mô hình thử nghiệm tại Điện Biên, nếu thành công, sẽ là một lời giải hoàn hảo cho bài toán chuyển đổi số ở các vùng địa hình chia cắt. Nó không chỉ mở ra một chân trời mới cho nền kinh tế tầm thấp của riêng Việt Nam, mà hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu xuất khẩu giải pháp công nghệ cho toàn bộ các quốc gia đang phát triển tại khu vực Đông Nam Á.
