Phát hiện khảo cổ gây kinh ngạc: Ngôi mộ “ma cà rồng” 400 năm tuổi
CC BY 4.0 / Dariusz Poliński et al. / Grave 75 in situ (a, c-d) and in horizontal projection (b) (cropped image)
Đăng ký
Bộ hài cốt của một cô gái chết vào thế kỷ 17 được tìm thấy ở Ba Lan có một lưỡi liềm bằng sắt đặt ngang cổ họng và một chiếc ổ khóa gắn vào ngón chân cái. Cách chôn cất này đã khiến các nhà khoa học kinh ngạc. Và càng đào sâu vào hài cốt, càng nhiều chi tiết khó hiểu được hé lộ.
Người quá cố là ai khi còn sống và tại sao những người cùng thời lại sợ hãi cô đến vậy sau khi cô chết – những chi tiết trong tài liệu của Sputnik.
Điều này đã được giữ kín trong nhiều thế kỷ
Ngôi mộ này đã được phát hiện lần đầu vào năm 2022. Qúa trình nghiên cứu đã kéo dài vài năm. Kết quả chỉ được công bố vào tháng 8 năm 2026.
Nghĩa trang gần ngôi làng Pień ở miền bắc Ba Lan đã được phát hiện một cách tình cờ, trong quá trình khảo cổ cứu hộ thường được thực hiện trước khi xây dựng. Nghĩa trang này không được đánh dấu trong bất kỳ nguồn tài liệu nào hoặc trên các bản đồ cũ. Đặc điểm của các ngôi mộ cho thấy nghĩa trang thuộc về cộng đồng Tin Lành địa phương - một khu vực hiếm hoi giữa một quốc gia có đại đa số người dân theo đạo Công giáo Roma như Ba Lan. Sau đó, các chuyên gia đã hiểu tại sao những người đương thời lại giữ kín chuyện này.
Một khu mộ được đánh dấu là "mộ số 75" đã được phát hiện vào năm 2022 tại một nghĩa trang gần làng Pień ở Ba Lan.
CC BY 4.0 / Dariusz Poliński et al. / Grave 75 in situ (a, c-d) and in horizontal projection (b) (cropped image)
Nghĩa trang nằm tại một khu vực không được thánh hiến - trên sườn đồi, gần một ngã tư. Không tìm thấy dấu vết của nhà thờ hay nhà nguyện nào gần đó. Khi các thi thể được kiểm tra, không còn nghi ngờ gì nữa: hầu hết các ngôi mộ đều khác thường, tức là không theo quy chuẩn.
Bảo vệ kép
Rõ ràng, đây là nghĩa trang dành cho những người bị xã hội ruồng bỏ. Các ngôi mộ này được dùng để chôn cất những người tự tử, dị giáo, người lạ, người lang thang, những người chết bi thảm, người chết đuối, phụ nữ chết khi sinh con, cũng như trẻ mồ côi và trẻ em chưa được rửa tội.
Hồi xưa người ta tin rằng một cái chết "xấu" có thể khiến linh hồn không thể siêu thoát và biến thành ma quỷ. Người Slav sử dụng nhiều tên gọi khác nhau cho những người chết sống lại: ma cà rồng, ma quỷ, striga, tiên tri, nàng tiên cá. Các xã hội tiền hiện đại thường đổ lỗi cho người chết gây ra dịch bệnh và mất mùa.
Nhiều phương pháp ma thuật khác nhau được sử dụng lên người chết để ngăn họ trỗi dậy từ cõi chết. Trong ngôi làng này, hầu hết các thi thể đều bị đè nặng bằng đá. Nhưng ngôi mộ số 75 lại nổi bật hơn cả.
Bên trong ngôi mộ này, các nhà khải cổ đã tìm thấy một bộ xương hoàn chỉnh. Lưỡi liềm ngang cổ đặt với phần lưỡi hướng xuống dưới và chiếc ổ khóa lớn khóa chặt vào ngón chân cái bên trái nhằm phong ấn linh hồn, ngăn không cho người quá cố quay lại dương gian. Các nhà khảo cổ học trước đây đã từng bắt gặp những phương pháp chống lại "ma cà rồng" như vậy. Những ngôi mộ với lưỡi liềm ngang cổ được tìm thấy khắp Trung Âu, từ Đức đến Romania. Ổ khóa trên ngón chân của người chết được tìm thấy ở nhiều dân tộc khác nhau, nhưng phổ biến nhất là ở người Do Thái Ashkenaz. Tuy nhiên, sự kết hợp của cả hai phương pháp chưa từng được ghi nhận trong các tài liệu khoa học.
Một khu mộ được đánh dấu là "mộ số 75" đã được phát hiện vào năm 2022 tại một nghĩa trang gần làng Pień ở Ba Lan.
CC BY 4.0 / Dariusz Poliński et al. / Grave 75 in situ (a, c-d) and in horizontal projection (b) (cropped image)
Đất trong mộ có dấu hiệu từng bị xáo trộn, cho thấy ngôi mộ có thể đã được mở lại khi thi thể chưa phân hủy hoàn toàn, chắc là để đặt lưỡi liềm. Còn ổ khóa đã được đặt vào chân ngay sau khi cô qua đời. Có lẽ một số người đương thời đã coi một biện pháp là không đủ. Chắc là, điều gì đó đã xảy ra giữa thời điểm chôn cất ban đầu và thời điểm mở mộ.
Nhân tiện, các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra ổ khóa bị mở - các chuyên gia cho rằng điều này là do cơ chế của nó đã bị hư hỏng.
Bí mật của ngôi mộ số 75
Phân tích cho thấy cô gái qua đời cao khoảng 165 cm. Hầu như không còn quần áo nào được bảo quản—các nhà khảo cổ chỉ phát hiện những sợi kim loại bằng vàng và bạc gần hộp sọ, chứng tỏ cô xuất thân từ một gia đình giàu có. Đây là một điều kỳ lạ khác: thông thường, "ma cà rồng" là thành viên của tầng lớp thấp hơn.
Mặc dù có địa vị cao, chế độ ăn uống của cô gái khi còn sống lại không hề lý tưởng. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên trong thế kỷ 17: thời kỳ băng hà nhỏ đã gây ra nhiệt độ thấp bất thường, mất mùa và đói kém trên diện rộng. Cuộc khủng hoảng lương thực đã dẫn đến một loạt cuộc xung đột quân sự tàn khốc, làm gián đoạn hoàn toàn hậu cần và nguồn cung cấp lương thực.
Một bí ẩn khác: phân tích ADN cho thấy cô mang một dòng ty thể hiếm có nguồn gốc từ Scandinavia, gần như không còn xuất hiện ở các khu vực Slav ngày nay. Tuy nhiên, những chiếc răng hình thành trong thời thơ ấu cho thấy cô lớn lên tại khu vực gần ngôi làng Pień ở Ba Lan. Do đó, người quá cố có thể là người nhập cư thế hệ thứ hai trở lên, nghĩa là cô có thể bị coi là một người xa lạ trong cộng đồng địa phương. Có thể đây là lý do dẫn đến sự đối xử đặc biệt sau khi qua đời.
Các tác giả của nghiên cứu lưu ý rằng, trong văn hóa dân gian truyền thống, đặc biệt là ở Đông Âu và người Slav, những người chết trẻ, chưa kết hôn từng bị nghi ngờ là có nguy cơ biến thành ma cà rồng. Người quá cố ở mộ số 75 rất có thể cũng sống độc thân.
Một điều bất thường đã xảy ra với cô gái vào khoảng thời gian chết hoặc ngay sau đó. Vòm miệng, khoang mũi và các đốt sống trên có màu xanh lục, cho thấy một vật thể lớn làm bằng hoặc chứa hợp kim đồng đã được đưa vào miệng người quá cố.
Các nhà khoa học không thể xác định chính xác nguyên nhân tử vong. Họ không tìm thấy dấu hiệu thương tích hoặc bệnh tật nào trên xương. Và không có mô mềm nào được bảo quản.
"Vô hiệu hóa ma cà rồng"
"Ngôi mộ số 75, cũng như các kiểu chôn cất bất thường khác tại nghĩa trang gần ngôi làng Pień, minh họa rõ ràng những mê tín dị đoan, bao gồm cả khuynh hướng đổ lỗi cho người chết về những bất hạnh và nỗi sợ hãi về những điều chưa biết đã tồn tại trong Liên bang Ba Lan-Litva vào thế kỷ 17," các tác giả viết.
"Nghi thức này được biết đến ở hầu hết các dân tộc châu Âu, bao gồm cả người Slav, kể cả người Nga," – chuyên gia Vladimir Petrukhin, Tiến sĩ Khoa học Lịch sử và Nhà nghiên cứu hàng đầu tại Viện Nghiên cứu Slav thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, lưu ý.
"Theo quan niệm dân gian và truyền thuyết của nhiều nền văn hóa (đặc biệt là ở vùng Slavic và Đông Âu), những người chết một cách bạo lực, đột ngột hoặc không sống hết tuổi thọ tự nhiên được coi là có nguy cơ cao trở thành ma cà rồng. Các vật sắc nhọn bằng sắt, bao gồm cả liềm và đặc biệt là ổ khóa là thứ "khóa" khả năng di chuyển của người chết, là phương tiện để không cho người chết biến thành thây ma hoặc ma cà rồng quay lại hại người sống. Kiểu chôn cất tại ngôi làng ở Ba Lan thực sự độc đáo về bộ đồ vật nhằm ngăn chặn người chết sẽ trở lại và gây hại cho cộng đồng”, - nhà khoa học giải thích.
Điều đáng chú ý là các tập tục ma thuật của người Slav đã hình thành nên nền tảng của tín ngưỡng ma cà rồng hiện đại. Ngay cả từ "vampire" (ma cà rồng) trong các ngôn ngữ Tây Âu có nguồn gốc trực tiếp từ nhóm tiếng Slav. Xét theo văn hóa đại chúng, chủ đề này vẫn thu hút mọi người, mặc dù hình ảnh về xác sống trong văn học và phim ảnh hiện nay khác xa so với các khái niệm truyền thống của người Slav.
