Một thế “Tam quốc hiện đại” sẽ hình thành ở cấp độ toàn cầu?
© REUTERS PA
Đăng ký
Có thể diễn ra cuộc gặp thượng đỉnh của ba cường quốc – một Tehran mới. Không có Châu Âu. Không có Ukraina. Định dạng mà Tổng thống Putin đề xuất không phải là "đàm phán", mà là tuyên bố về một trật tự thế giới mới, một trật tự mà trong đó có những người quyết định, và những người bị đặt vào tình thế đã rồi.
Trong những ngày qua báo chí thế giới bàn luận nhiều về đề xuất của Tổng thống Putin và khả năng diễn ra cuộc gặp gỡ tay ba giữa Tổng thống Nga, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Hoa Kỳ về vấn đề Ukraina - một định dạng không có Châu Âu và không có Ukraina.
Thư ký báo chí của Tổng thống Nga, ông Dmitry Peskov, cho biết chủ đề về cuộc gặp có thể diễn ra giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã được đề cập, nhưng chưa có thỏa thuận cụ thể nào cả.
Vì sao có khả năng diễn ra cuộc gặp tay ba Nga- Trung-Mỹ? Phải chăng chỉ vấn đề Ukraina?
Theo ông Nguyễn Minh Hoàng, chuyên gia quan hệ quốc tế, nếu nhìn vào “Chiến dịch quân sự đặc biệt” của Nga ở Ukraina với tầm nhìn hẹp như hầu hết giới truyền thông Mỹ và phương Tây phản ánh trong suốt 4 năm 8 tháng qua, khán/thính giả và độc giả rất dễ bị thao túng tâm lý và bị dẫn dắt đến một nhận thức sai lầm rằng đó là cuộc chiến giữa Nga và Ukraina. Nhưng trên thực tế thì hoàn toàn khác hẳn.
Những ai từng đọc, biết và hiểu về Chiến tranh thế giới thứ hai đều biết rõ rằng Ukraina đang đóng vai trò tương tự như Phần Lan những năm 1939-1940. Trong khoảng một năm đó, phát xít Đức chủ mưu xúi giục thống chế Carl Gustaf Emil Mannerheim phát động “Chiến tranh Phần Lan” và coi đó là một “đòn đánh thử” vào Liên bang Xô Viết nhằm “kiểm tra” sức chiến đấu của Hồng quân Liên Xô, vừa thực hiện âm mưu cắt đứt tuyến đường biển của Liên Xô từ Murmansk ra Bắc Băng Dương.
“Ngày nay, các nước Tây Âu, đứng đầu là bộ ba Anh, Pháp, Đức cũng muốn dùng Ukraina làm “lính tiên phong” cho họ trong cuộc chiến chống Nga. Ít nhất là từ năm 2014, sau vụ “đảo chính Maidan”, các nước này đã nuôi dưỡng âm mưu “hất cẳng” Hải quân Nga khỏi bán đảo Crimea để khống chế Biển Đen. Một thỏa thuận bí mật đã được ký kết. Theo đó, Ukraina xóa bỏ hiệp định cho Hải quân Nga thuê quân cảng Sevastopol trong 42 năm, buộc Hạm đội Biển Đen của Nga phải rút về Novorosiisk và thay vào đó là một hạm đội của NATO”, - chuyên gia quan hệ quốc tế Nguyễn Minh Hoàng nhấn mạnh với Sputnik.
Ông Nguyễn Minh Hoàng lưu ý rằng, khác với Liên Xô, khác với I. V. Stalin; nước Nga dưới sự lãnh đạo của Vladimir Putin đã ra tay trước theo kế “tiên phát chế nhân”. Họ không chờ kẻ thù tấn công rồi mới ra đòn đáp trả. Và bây giờ, cuộc chiến đang đi đến hồi kết, dù cho nó có kéo dài gấp hơn 18 lần cuộc chiến ở Phần Lan cách đây 86 năm.
Còn nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, Bộ Công An Việt Nam thì khẳng định rằng, chiến tranh hiện đại không chỉ là những cuộc “đấu súng” trên chiến trường mà còn là “chiến tranh phức hợp” với các đòn đánh về kinh tế thông qua cấm vận, các đòn đánh về chính trị thông qua trừng phạt và các đòn đánh về truyền thông nhằm thao túng tâm lý, hướng lái dư luận không chỉ đối với các bên tham chiến mà còn đối với toàn cầu.
Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm cũng nhấn mạnh: cuộc chiến phức hợp đó diễn ra không chỉ trên chiến trường Ukraina về quân sự mà còn diễn ra khắp toàn cầu về kinh tế, chính trị và truyền thông. Những hậu quả tệ hại nhất của cuộc chiến chống Nga do phương Tây phát động không chỉ là những thiệt hại to lớn về nhân mạng và vật chất trực tiếp mà sâu xa hơn, nó là đứt gãy một loạt các chuỗi logistic toàn cầu. Trong đó, nghiêm trọng nhất là chuỗi cung cấp năng lượng mà rõ rệt nhất là dầu khí.
“Như tất cả mọi người đều biết, 54% tổng năng lượng toàn thế giới trông cậy vào dầu khí. Do đó, giá dầu khí leo thang sẽ làm cho hầu hết giá cả của mọi loại hàng hóa sẽ leo thang. Điều đó sẽ dẫn đến khủng hoảng kinh tế toàn cầu”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm nói với Sputnik.
Chỉ riêng hơn 200 ngày cuộc chiến giữa Mỹ và Israel đã gây ra sự thiếu hụt tới 4 tỷ thùng dầu trên toàn thế giới. Vậy mà đòn cấm vận của Mỹ và phương Tây đối với Nga đã kéo dài gấp 6 lần hơn thế. Và theo một quy luật tự nhiên, khi mối đe dọa đối với nguồn cung dầu ngày càng gia tăng thì các quốc gia sẽ đua nhau tích trữ dầu khí, làm cho nguồn nhiên liệu sống còn này đã khan hiếm lại càng khan hiếm hơn; đẩy nhân loại đến một nguy cơ khó lường.
“Vì vậy, cuộc gặp 3 bên do phía Nga đề xuất không chỉ đơn giản là bàn biện pháp giải quyết vấn đề Ukraina mà sâu xa hơn, rộng lớn hơn là các vấn đề địa chính trị, địa chiến lược toàn cầu. Trong đó, có nhiều vấn đề về trật tự của thế giới cần được sắp xếp lại, bố trí lại và cơ cấu lại trên cơ sở xu hướng đa cực đã trở nên quá rõ ràng, không thể cưỡng lại được”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm bình luận với Sputnik.
Ba cường quốc, không có Châu Âu, không có Ukraina
Cả thế giới đều thấy rằng, Châu Âu không được mời, không được nhắc tên tới trong cuộc gặp thượng đỉnh có thể sẽ diễn ra nói trên.
“Đây là một sự thật rất đau đối với Châu Âu. Ba năm nay Brussels luôn nói về "thất bại chiến lược" của Nga, và giờ đây họ còn chẳng được mời tham gia đưa ra quyết định. Trong khi Merz và Macron thảo luận về "đàm phán không có Putin", Tổng thống Putin lại đề xuất đàm phán mà không có Merz và Macron. Quá đắng! Có thể khẳng định rằng, Châu Âu đã thua trên mọi phương diện: thứ vũ khí duy nhất của họ là các biện pháp trừng phạt vốn không và không còn hiệu quả, tiền cũng đã cạn kiệt. Theo dữ liệu quốc tế, cả nền kinh tế Hoa Kỳ và Châu Âu gộp lại chiếm tới gần 48% kinh tế thế giới, mà nền kinh tế Nga chỉ chưa đầy 2% kinh tế thế giới, vậy mà hơn 4 năm rưỡi qua họ đã không đánh bại được Nga. Và cuối cùng là với hành trang như vậy Châu Âu giờ chỉ đứng ở ngoài hành lang chứ không được mời vào bàn đàm phán”, - PGS-TS sử học và quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
“Châu Âu phải trả giá cho các chính sách mù quáng của họ khi một mực tập trung viện trợ cho “cái thùng không đáy” ở Kiev mà không tính đến đời sống của người dân đang đi xuống. Việc viện trợ tối đa cho chính quyền của Zelensky với mong muốn làm suy yếu nước Nga tối đa đã thiêu đốt quá nửa kho dự trữ quân sự chiến lược của quốc gia đứng đầu NATO, kể cả Mỹ (trừ vũ khí hạt nhân). Bên cạnh đó là đà suy giảm kinh tế tuy không quá nhanh đến mức khủng hoảng nóng nhưng ngày một trầm trọng. Đời sống của người dân khó khăn hơn, giá cả leo thang, đặc biệt là giá nhiên liệu”, - chuyên gia quan hệ quốc tế Nguyễn Minh Hoàng bình luận với Sputnik.
Giá xăng tại EU nói chung đã lên đến 2,063 Euro/lít. Riêng ở Đức và ở Séc lên đến 2,24 đến 2,29 Euro/lít. Thậm chí, ở Đan Mạch đã chạm mốc 2,56 Euro/lít. Giá dầu Diesel cũng lên tới 2,34 Euro/lít. Riêng ở Đức và Séc lên tới 2,50 Euro/lít.
Giá khí đốt ở Châu Âu cũng chạm mốc 1 Euro/mét khối. Các kho dự trữ khí đốt ở Châu Âu đã cạn kiệt trước mùa đông. Kèm theo đó là nguồn cung biến động và cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Nhiều chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng tâm lý bài Nga đã làm cho các chính phủ Châu Âu từ chối nguồn cung từ Nga mà xoay sở tìm nguồn cung khác nhưng với giá cả đắt gấp 3 lần.
Những cuộc biểu tình biến thành bạo loạn ở Pháp, ở Ý và một số nước khác cùng với sự suy yếu của các đảng cầm quyền ở Đức, ở Anh… đã làm cho “lục địa già” ngày càng “lão hóa”. Họ đã phung phí các nguồn lực của mình để chi viện cho Kiev và bây giờ, họ phải trả giá cho những sai lầm đó.
PGS-TS Hoàng Giang cũng bổ sung thêm rằng, đối với Zelensky, đây là tin xấu nhất trong một tháng qua: nếu các cuộc đàm phán diễn ra theo định dạng Nga-Trung -Mỹ và bộ ba này chắc chắn sẽ thảo luận về vấn đề Ukraina mà không có sự tham gia của Ukraina, thì chứng tỏ rằng ý kiến của Ukraina không còn quan trọng nữa. Ukraina phụ thuộc hoàn toàn vào Châu Âu và Hoa Kỳ: quân đội Ukraina phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ phương Tây, nền kinh tế cũng vậy, còn chính trị thì phụ thuộc vào các cuộc bầu cử của phương Tây. Ukraina bị hất ra ngoài có nghĩa là nó không còn có lợi cho phương Tây nữa. Zelensky đã cáo buộc Washington tìm cách "bắt Ukraina đầu hàng", và Trump nói với các phóng viên rằng ông "sẽ gặp gỡ và làm mọi thứ để chấm dứt chiến tranh" – và Kiev có thể vạch ra bao nhiêu "ranh giới đỏ" tùy thích, chúng sẽ được thảo luận mà không có sự tham gia của Ukraina.
“Ba cường quốc. Không có Châu Âu. Không có Ukraina. Thể thức mà Tổng thống Putin đề xuất không phải là "đàm phán", mà là tuyên bố về một trật tự thế giới mới, một trật tự mà trong đó có những người quyết định, và những người bị đặt vào tình thế đã rồi.
Putin đề xuất một thể chế mà trong đó châu Âu không có chỗ đứng. Không phải vì nó bị lãng quên, mà vì nó đã tự quên mất chính mình: không có quân đội mạnh, tiền bạc và ý chí chính trị, thì chẳng ai có chỗ ngồi trên bàn đàm phán”, - PGS-TS sử học và quan hệ quốc tế Hoàng Giang nhấn mạnh với Sputnik.
“Trong thời điểm hiện tại, Ukraina đã không còn trong tay bất cứ một “lá bài” nào, một “đòn bẩy” nào để “nói chuyện” song phương với Nga chứ đừng nói đến việc muốn ngồi “bằng vai phải lứa” với 3 cường quốc hàng đầu thế giới. Họ sẽ phải ngồi đó mà chấp nhận số phận của mình do các nước lớn quyết định, bất chấp việc EU có hỗ trợ họ đến kiệt sức”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm bình luận với Sputnik.
Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm cũng lưu ý rằng, phía Mỹ vẫn có thể đưa ra điều kiện rằng nếu bàn đến vấn đề Ukraina thì EU sẽ phải được tham gia do có liên quan gián tiếp (trên thực tế gần như là trực tiếp). EU vẫn có thể nhún nhường với Mỹ để được “núp bóng Mỹ” như người Pháp đã làm ở Hội nghị Potsdam tháng 8/1945.
Khả năng diễn ra cuộc gặp vẫn còn là ẩn số
Hiện tại, chúng ta chưa biết rõ về chương trình nghị sự của cuộc gặp tay ba Nga – Trung – Mỹ.
"Xét đến khả năng cả ba nguyên thủ quốc gia đều có thể tham dự một hội nghị thượng đỉnh tại Trung Quốc, chủ đề về cuộc gặp giả định như vậy đã được đề cập. Tuy nhiên, chương trình nghị sự và bản thân cuộc gặp không được thảo luận cụ thể", - Thư ký báo chí của Tổng thống Nga Dmitry Peskov cho biết, khi được hỏi về các thông tin cho rằng Tổng thống Putin đã đề xuất một hội nghị thượng đỉnh ba bên.
Như đã phân tích ở trên, câu chuyện Ukraina tuy không phải là chuyện nhỏ nhưng cũng không phải là quá lớn để ba nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới phải đặt trọng tâm vào đó. Vấn đề còn lớn hơn là thế giới hậu Ukraina sẽ có hình hài thế nào khi EU không còn là một cực (như họ vẫn mơ tưởng), thay vào đó là một Trung Quốc mạnh mẽ, đã và đang “trẻ hóa”. Vì vậy, hầu hết những vấn đề có ảnh hưởng toàn cầu không chỉ trong vòng 1 đến 2 năm nữa sẽ được bàn thảo mà còn xa hơn nữa, có thể tới 10 năm hoặc hơn.
“Trong quá trình đó, một thế “Tam quốc hiện đại” sẽ hình thành ở cấp độ toàn cầu. Vấn đề còn lại là vai trò của Liên Hợp Quốc, của công pháp quốc tế, đặc biệt là Hiến chương Liên Hợp Quốc sẽ phải sửa đổi như thế nào cho phù hợp với tình hình mới, bối cảnh mới; đặc biệt là trước sự thách thức của công nghệ AI”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm phát biểu với Sputnik.
Tuy nhiên, khả năng diễn ra cuộc gặp này vẫn là ẩn số. Trung Quốc đồng ý tham gia nếu Mỹ cũng đồng ý. Nhưng ở thời điểm hiện tại, ông Donald Trump và các cộng sự còn đang phải lo kiếm phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11/2026. Vì vậy, mọi quyết định có tham gia hay không của Mỹ đối với cuộc gặp này sẽ chỉ được quyết định sau cuộc bầu cử ấy.
Sẽ chưa thể làm một Yalta
Xét toàn bộ các sự kiện đã diễn ra trong hơn 4 năm qua thì cuộc gặp này (nếu nó được tổ chức) sẽ chưa thể làm một Yalta khi mà cả hai cuộc chiến ở Ukraina và vùng Vịnh còn chưa ngã ngũ. Hội nghị Yalta diễn ra tháng 2/1945 khi thất bại của phát xít Đức chỉ còn là vấn đề thời gian. Khi đó, Hội nghị Yalta đã bàn đến việc phân chia ảnh hưởng của các đồng minh Anh, Liên Xô và Mỹ tại nước Đức nói riêng và Châu Âu nói chung.
Còn hiện tại, khi mà quan điểm của các bên, nhất là Nga và Mỹ vẫn còn khoảng cách không nhỏ. Trong khi đó thì Châu Âu, dù “bị gạt ra rìa” vẫn không từ bỏ quan điểm của họ về vấn đề hỗ trợ cho Ukraina.
“Theo tôi, cùng lắm thì cuộc gặp này chỉ có thể so sánh với cuộc gặp 3 bên Anh, Liên Xô,Mỹ ở Tehran tháng 12/1943. Tại đó, ba đồng minh mới chỉ thảo luận về nguyên tắc trong phối hợp tấn công chống phát xít Đức. Trong đó, có việc Mỹ và Anh sẽ mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu nhưng chưa xác định địa điểm và thời điểm”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA bình luận với Sputnik.
