Vì sao Việt Nam muốn bỏ án tử hình với 6 tội danh?
© Ảnh : TTXVN - Bùi Doãn Tấn
Đăng ký
Sáng 27/10, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật. Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh.
Bộ trưởng Lương Tam Quang lý giải đề xuất bỏ án tử hình
Theo dự thảo do Chính phủ trình, 6 tội danh này gồm bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.
Bốn tội danh dự kiến tiếp tục có hình phạt tử hình là phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Giải trình trước Quốc hội, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, giảm án tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế, phù hợp với xu hướng phát triển của pháp luật hình sự.
Theo Bộ trưởng, chính sách này đã được thực hiện theo lộ trình qua nhiều lần sửa đổi pháp luật. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh có hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 theo Bộ luật Hình sự hiện hành.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, ông Lương Tam Quang khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, thực tiễn đấu tranh cho thấy một số người tham gia do bị lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt hoặc ép buộc, chưa nhận thức đầy đủ về pháp luật và vẫn có khả năng được giáo dục, cải tạo, lập công chuộc tội.
Bộ trưởng phân tích, khi đối mặt nguy cơ bị tuyên án tử hình, một số đối tượng có thể chống trả đến cùng, thậm chí sử dụng vũ khí tấn công lực lượng chức năng.
“Nếu đối mặt với bản án tử hình thì các đối tượng sẽ chống đối quyết liệt”, ông Lương Tam Quang nêu rõ, ngược lại, nếu còn cơ hội sống, người phạm tội có thể lựa chọn hợp tác, cung cấp thông tin, giúp cơ quan điều tra làm rõ những người đứng sau đường dây.
Theo Bộ trưởng, mục tiêu đấu tranh phòng, chống ma túy không chỉ là xử lý người trực tiếp mua bán mà còn phải truy tìm nguồn cung, bóc gỡ toàn bộ đường dây và xử lý những đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Vì vậy, việc thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình có thể tạo thêm điều kiện thuận lợi để triệt phá tội phạm từ gốc.
Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng khẳng định đây là hành vi xâm phạm nghiêm trọng thể chất, tinh thần, danh dự và nhân phẩm của trẻ em, cần được xử lý nghiêm khắc.
Tuy nhiên, xét trong tương quan hình phạt với các tội danh khác, đặc biệt là tội giết người, ông cho rằng việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này là phù hợp.
“Trong thực tế, nếu hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp làm nạn nhân chết thì có thể sẽ bị xử tử hình về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành. Trong các trường hợp phạm tội cụ thể thì việc áp dụng phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe đối với loại tội phạm này”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Như vậy, theo phần giải trình, việc bỏ án tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi không đồng nghĩa loại trừ khả năng áp dụng hình phạt cao nhất nếu hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội giết người.
Đại biểu đề nghị giữ án tử hình với trường hợp đặc biệt nghiêm trọng
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thanh Sang, Phó Trưởng ban Nội chính Thành ủy TP.HCM, đồng tình với chủ trương thu hẹp án tử hình nhưng đề nghị cân nhắc giữ hình phạt này đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và mua bán trái phép chất ma túy.
Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thanh Sang phát biểu
© Ảnh : Bùi Doãn Tấn
Với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, ông Sang đề nghị tiếp tục áp dụng án tử hình đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng như gây thương tích, tổn hại sức khỏe hoặc rối loạn tâm thần với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 100%; khiến nạn nhân tử vong hoặc tự sát; hiếp dâm trẻ dưới 10 tuổi, nhất là khi có nhiều tình tiết tăng nặng.
"Hiếp dâm làm nạn nhân chết là quá dã man, không còn tính người, không có lý do gì chúng ta bỏ án tử hình", đại biểu Sang nói.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, đại biểu lo ngại việc bỏ án tử hình có thể khiến Việt Nam trở thành địa bàn trung chuyển, tiêu thụ ma túy, trong bối cảnh xuất hiện những đường dây mua bán hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kg ma túy.
Tuy nhiên, thay vì giữ nguyên phạm vi áp dụng, ông đề nghị nâng ngưỡng định lượng ma túy tại các khung hình phạt, chỉ áp dụng tử hình với người chủ mưu, cầm đầu hoặc mua bán số lượng đặc biệt lớn.
“Nên tiếp tục duy trì hình phạt này đến năm 2030, khi có thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá và quyết định”, ông Sang đề xuất.
Cùng quan điểm, đại biểu Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, đề nghị nghiên cứu nâng ngưỡng định lượng ma túy thay vì bỏ hoàn toàn án tử hình, nhằm duy trì chế tài nghiêm khắc nhất đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Bổ sung 11 tội danh mới, mở rộng trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp
Ngoài đề xuất thu hẹp hình phạt tử hình, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) còn bổ sung các quy định nhằm xử lý những hành vi phạm tội phát sinh trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ và môi trường.
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo đề xuất bổ sung 11 tội danh, trong đó có các tội liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tài sản mã hóa, thị trường mã hóa; tổ chức khai thác thủy sản trái phép; xâm phạm an ninh mạng; phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Dự thảo cũng đề xuất bổ sung 24 tội danh thuộc phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, liên quan đến mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kinh doanh, thương mại, môi trường, thực phẩm, ma túy, dữ liệu cá nhân, bảo hiểm, hóa đơn và chứng từ.
Theo Bộ trưởng, việc mở rộng trách nhiệm hình sự nhằm xử lý tình trạng lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng theo tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Ngoài ra, dự thảo quy định 35 tội danh có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội; đồng thời nghiên cứu điều chỉnh các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích và mức tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở một số tội danh.
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo.
Theo chương trình dự kiến, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vào ngày 20/11.
