“Trong đời chưa từng thấy”. Thành phố lớn bí ẩn của người Maya khiến giới khảo cổ ngạc nhiên thế nào
Đăng ký
Tại Mexico mới đây đã phát hiện ra một thành phố cổ đại mà về quy mô thì hiện tại chưa có thực thể nào tương đương. Phát hiện này đã khiến các nhà khảo cổ vô cùng bối rối. Có lẽ giờ đây sẽ phải tốn nhiều giấy mực viết lại lịch sử của nền văn minh Maya. Bài viết của Sputnik giới thiệu về khám phá chấn động này.
“Bằng chứng rõ ràng”
Mới chỉ vài năm trước, không một ai có thể nghĩ rằng ở vùng sâu vùng xa yên tĩnh của Mexico lại có thể tìm thấy điều gì đó thực sự kỳ vĩ. Nhưng giáo sư Nhân học Takeshi Inomata từ đại học Arizona vẫn tiếp tục những cuộc tìm kiếm.
Cách đây rất lâu, ông từng nghe các nông dân ở bang Tabasco kể câu chuyện về những cổ vật bằng đá mã não và ngọc bích mà họ thường xuyên bắt gặp khi làm công việc đồng áng. Ban đầu, nhà khoa học này đã đi khắp vùng lân cận trang trại. Và nhờ sự phát triển của công nghệ mới - lidar (radar địa chất mạnh), ông đã ngồi hàng giờ bên những bức ảnh chụp cảnh quan.
Và ông đã không lầm. Trên một số bức ảnh, bên dưới những cánh đồng và cây cối, hiện lên rõ mồn một nền tảng bằng đá khổng lồ có dạng thức hình học chính xác hoàn hảo.
Khai quật khu phức hợp nghi lễ Maya Aguada Fénix ở Mexico
Chuyên gia Nhân học đã tổ chức các cuộc khai quật. Aguada Fénix, tên gọi sau này của khu định cư cổ đại, rộng gần 600 km vuông. Nhà ở tại đây không có nhiều. Tuy nhiên các công trình nghi lễ lại chiếm số lượng khổng lồ.
Theo chu vi là những con đập, hồ chứa nước và các lũy đất khổng lồ. Chín con đường rộng lớn dẫn đến khu phố trung tâm và được đầm nén rất tốt.
Điều thú vị nhất là từ nền tảng chính trải dài những sàn bậc thang tương tự nhưng có kích thước nhỏ hơn, vươn ra như sân hiên. Không có gì ngạc nhiên khi cảnh tượng này chỉ được nhìn thấy từ trên không, bởi từ mặt đất, tất cả trông giống như một ngọn đồi bình thường.
Phương pháp định tuổi bằng phóng xạ đồng vị carbon cho thấy thành phố này hình thành vào khoảng năm 1000 trước Công nguyên.
“Điều này bác bỏ những quan niệm thường được chấp nhận về người Maya”, giáo sư Inomata nhận xét.
Người ta từng cho rằng nền văn minh đã phát triển một cách dần dần tuần tiến. Đến giữa thiên niên kỷ II trước Công nguyên, người Maya đã đến Yucatán, nơi họ thực hiện canh tác nông nghiệp nguyên thủy. Họ đã xây dựng những đô thị đầu tiên. Còn sự bùng nổ văn hóa - chính trị là vào thế kỷ thứ III sau Công nguyên.
Aguada Fénix chứng tỏ mọi thứ không phải như vậy.
“Ba nghìn năm trước, tại đây đã xảy ra sự bùng nổ xây dựng mà cho đến nay chưa ai biết đến”, giáo sư nhấn mạnh.
Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thiết rằng đô thị lớn này từng là một thành phố khoa học thực sự, nơi các thầy tư tế và khoa học gia cai quản. Việc còn lại là tìm kiếm những bằng chứng cho điều đó.
Câu trả lời ở tận dưới đáy
Và trong mùa khai quật năm qua, điều này đã thành công. Ở ngay chính giữa Aguada Fénix, người ta đã đào một cái hố khổng lồ và tìm thấy trong đó vài chiếc rìu nhỏ dùng cho việc tế lễ và những đồ trang sức bằng ngọc bích dùng trong nghi lễ. Trên một số món đồ có khắc hình cá sấu và chim quetzal — những loài vật linh thiêng của người Maya.
“Rõ ràng nơi đây đã diễn ra một số nghi lễ nào đó”, giáo sư Inomata nói.
Dưới đáy của kho báu có một vết lõm hình chữ thập với những cụm sắc tố màu xanh lam, xanh lục, đỏ và vàng ở mỗi đỉnh của chữ thập như hình thánh giá.
“Chúng ta được biết rằng thực tế ở hầu hết tất cả các dân tộc vùng Mesoamerica (vùng văn hóa Trung Mỹ hoặc Trung-Mỹ cổ đại) đều tồn tại sự tương quan giữa các phương hướng chính của thế giới - bắc, nam, tây và đông - với những màu sắc nhất định. Nhưng chúng ta chưa từng được thấy sự thể hiện trực quan nào rõ rệt đến như thế của mối liên hệ này”, giáo sư giải thích.
Khai quật khu phức hợp nghi lễ Maya Aguada Fénix ở Mexico
Đường thẳng đứng của chữ thập trùng với quỹ đạo thời điểm Mặt Trời mọc vào ngày 17 tháng 10 và ngày 24 tháng 2. Giữa các ngày này là 130 ngày - bằng đúng một nửa lịch truyền thống của người Maya.
“Lịch sử phải được viết lại”
Hiện tại có một điều đã rõ: thành phố khoa học bí ẩn này do các thầy tu-tư tế cai quản.
Tại các trung tâm lớn nhất của người Maya - Tikal, Teotihuacán - bằng chứng về một hệ thống cấp bậc nghiêm ngặt, một trục quyền lực cứng nhắc và sự phân chia xã hội được tìm thấy trong mỗi dòng chữ khắc và phù điêu. Ở Aguada Fénix không có gì tương tự. Cũng giống như ở Chichén Itzá huyền thoại, một trong những thành phố cổ nhất của người da đỏ Indians.
Tại các trung tâm lớn nhất của người Maya - Tikal, Teotihuacán - bằng chứng về một hệ thống cấp bậc nghiêm ngặt, một trục quyền lực cứng nhắc và sự phân chia xã hội được tìm thấy trong mỗi dòng chữ khắc và phù điêu. Ở Aguada Fénix không có gì tương tự. Cũng giống như ở Chichén Itzá huyền thoại, một trong những thành phố cổ nhất của người da đỏ Indians.
Khai quật khu phức hợp nghi lễ Maya Aguada Fénix ở Mexico
Tuy nhiên, nhóm của giáo sư Inomata đã đi đến kết luận rằng, ở đây vẫn hiện hữu một số thủ lĩnh thế tục nào đó. Nhưng nhiều khả năng hơn cả là trí tuệ đã nắm quyền thống trị - các nhà thiên văn học, kỹ sư, nhà toán học, thầy thuốc.
“Theo nghĩa truyền thống - các đòn bẩy cưỡng chế, ưu đãi vượt trội so với số còn lại, thì họ không hề có đặc quyền. Và cũng không ai dồn ép cư dân đến đây xây dựng đô thị. Rõ ràng là người ta đã tự nguyện đến, cùng được thúc đẩy bởi ý tưởng chung về việc tạo lập một trung tâm khoa học và tôn giáo khổng lồ”, giáo sư Inomata giải thích.
Chuyên gia Nhân học Xanti Zeballos Pecina từ đại học Arizona cho biết thêm: nếu tìm thấy cả các “ngôi đền khoa học” khác, sẽ phải xem xét lại toàn bộ tiền sử ban đầu của người Maya.
Điều thú vị là ứng viên đầu tiên đã xuất hiện. Tại quốc gia láng giềng Guatemala, trong suốt gần mười năm qua, các chuyên gia tập trung nghiên cứu khu định cư Ceibal, có niên đại trẻ hơn Aguada Fénix chỉ vẻn vẹn 1 thế kỷ. Đã khai quật được hơn 600 công trình nhà cửa, chủ yếu thuộc về giới tăng lữ. Như vậy, rất sớm thôi sẽ có thông báo tin chấn động mới.
