Nghịch lý 49 tỷ USD của kinh tế số Việt Nam: Việt Nam cần đơn đặt hàng thay vì những khẩu hiệu

© Ảnh : Đạt ThànhTrong suốt 50 năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế
Trong suốt 50 năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế - Sputnik Việt Nam, 1920, 17.11.2026
Đăng ký
Cán mốc 49 tỷ USD với mức tăng trưởng 20%, kinh tế số Việt Nam đang bùng nổ về quy mô tiêu dùng nhưng lại “mỏng” về tài sản trí tuệ. Trước việc Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA) vừa ký kết, bài toán đặt ra lúc này, đó là cơ chế đặt hàng cụ thể để biến kỹ sư Việt thành người tạo ra công nghệ thay vì chỉ đi sử dụng.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Manila vừa ghi dấu bước ngoặt địa kinh tế quan trọng. Ngày 14/11, các nước thành viên chính thức ký kết Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA), văn kiện mở đường cho một thị trường số liên kết có quy mô dự kiến đạt 2.000 tỷ USD vào năm 2030.
Cùng thời điểm, báo cáo e-Conomy SEA 2026 của Google, Temasek và Bain & Company chỉ ra quy mô kinh tế số Việt Nam dự kiến chạm mốc 49 tỷ USD trong năm nay, tăng 20% so với năm trước.
Cơ hội từ cơ chế thương mại số, luồng dữ liệu xuyên biên giới và thanh toán điện tử khu vực là rất rõ ràng. Tuy nhiên, trao đổi với Sputnik, bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cảnh báo, tốc độ tăng trưởng nóng về quy mô không đồng nghĩa với việc Việt Nam đã nắm giữ được vị thế cao trong chuỗi giá trị công nghệ.
© Ảnh : Bà Nguyễn Thị Ánh TuyếtBà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội)
Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội)  - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội)

Động lực từ nhu cầu thực nhưng “mỏng” về công nghệ lõi

Theo bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, điểm sáng lớn nhất của kinh tế số Việt Nam hiện nay là công nghệ đã thẩm thấu sâu vào đời sống thường nhật, tạo ra lực đẩy từ nhu cầu thực tế chứ không phải tăng trưởng ảo. Thương mại điện tử đóng vai trò đầu tàu, kéo theo hệ sinh thái thanh toán, logistics và quảng cáo số bùng nổ.
“Một đơn hàng trực tuyến có thể tạo thêm nhu cầu thanh toán, vận chuyển, quảng cáo và chăm sóc khách hàng. Nhờ vậy, sự mở rộng của một lĩnh vực có thể tạo cơ hội cho nhiều dịch vụ liên quan. Sự thuận tiện trong thanh toán đang hỗ trợ quá trình ấy”, bà Tuyết nhận định.
Sự tham gia của trí tuệ nhân tạo (AI) trong tối ưu hóa vận hành và kết nối khách hàng đang giúp doanh nghiệp Việt tăng năng suất rõ rệt. Nếu tận dụng tốt khung pháp lý của DEFA, hàng hóa và dịch vụ số Việt Nam hoàn toàn có thể vươn ra khu vực.
Kinh tế số Việt Nam: Tăng trưởng 20% trong một năm - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
Multimedia
Kinh tế số Việt Nam: Tăng trưởng 20% trong một năm
Dẫu vậy, vị chuyên gia nhấn mạnh cần rạch ròi giữa năng lực sử dụng công nghệ và năng lực làm chủ công nghệ. Những quy định thông thoáng của ASEAN chỉ giúp hàng hóa lưu chuyển dễ dàng hơn, chứ không tự động đẻ ra năng lực R&D (nghiên cứu và phát triển) hay tài sản trí tuệ cho doanh nghiệp nội địa.
Dẫn số liệu từ OECD cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp Việt chi cho R&D vẫn ở mức thấp, bà Tuyết chỉ thẳng "điểm nghẽn" cốt lõi:
“OECD ghi nhận tỷ lệ doanh nghiệp có chi cho nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam còn thấp so với nhóm nền kinh tế được đối sánh. Trong khi đó, phát triển công nghệ nền tảng đòi hỏi nhiều năm thử nghiệm, chấp nhận khả năng thất bại và chưa tạo doanh thu ngay. Khó khăn là duy trì được nguồn lực từ nghiên cứu đến hoàn thiện sản phẩm. Cung cấp dịch vụ và tích hợp công nghệ sẵn có là những bước tích lũy quan trọng, nhưng để tiến sâu hơn, doanh nghiệp cần dành được nguồn lực cho nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm riêng”, bà Tuyết phân tích.
Bên cạnh bài toán vốn, chất lượng nhân lực cũng là rào cản lớn. Việc sử dụng thành thạo một công cụ AI khác xa với khả năng tự huấn luyện và kiểm soát một mô hình AI.
Cờ ASEAN - Sputnik Việt Nam, 1920, 13.11.2026
ASEAN thiết lập “luật chơi số”: Bước nhảy lịch sử của nền kinh tế Đông Nam Á
Tương tự, sự hiện diện của các “ông lớn” FDI chỉ mang lại giá trị thực chất khi kỹ sư và doanh nghiệp Việt nắm giữ được các khâu thiết kế, điều chỉnh thành phần cốt lõi của sản phẩm, thay vì chỉ dừng ở gia công kỹ thuật.
“Theo tôi, điều cần quan tâm hơn trong giai đoạn tới là doanh nghiệp Việt sở hữu được công nghệ gì, đảm nhận được trách nhiệm nào và tạo ra bao nhiêu giá trị từ tri thức của mình. Làm chủ công nghệ cần được thể hiện qua khả năng phát triển, điều chỉnh và kiểm soát những thành phần quan trọng của sản phẩm. Khi năng lực ấy được tích lũy trong doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư, quy mô thị trường mới có cơ sở chuyển thành sức cạnh tranh lâu dài”, chuyên gia nói với Sputnik.

AI và Bán dẫn: Phân bổ nguồn lực thế nào để không dàn trải?

Cùng với DEFA, việc hoàn tất Lộ trình bán dẫn ASEAN đang đẩy cuộc đua công nghệ khu vực vào giai đoạn quyết liệt.
Trong 5 năm tới, Việt Nam cần phát triển đồng bộ cả AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và bán dẫn, nhưng phải có chiến lược phân bổ nguồn lực thực tế.
“Với AI, trọng tâm nên là giải quyết những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và xã hội. Việt Nam nên tập trung vào các giải pháp chuyên ngành trong sản xuất, logistics, nông nghiệp, tài chính và dịch vụ công; đồng thời phát triển năng lực xử lý tiếng Việt và dữ liệu chuyên ngành”.
Philippines: Thanh toán bằng nội tệ giữa các nước ASEAN đang được thảo luận - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
Multimedia
Philippines: Thanh toán bằng nội tệ giữa các nước ASEAN đang được thảo luận
Bởi theo chuyên gia kinh tế, lợi thế có thể xây dựng nằm ở sự am hiểu quy trình, ngôn ngữ và nhu cầu của khách hàng. Một sản phẩm giúp nhà máy giảm lỗi hoặc doanh nghiệp dự báo nhu cầu chính xác hơn sẽ có cơ sở thương mại rõ ràng.
Việc phát triển mô hình nền tảng cũng cần được lựa chọn theo nhu cầu chiến lược, năng lực nghiên cứu và nguồn lực thực tế.
“Với điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu, cần đầu tư thành một hệ thống dịch vụ có khả năng cạnh tranh. Trung tâm dữ liệu cung cấp nơi đặt và vận hành hạ tầng tính toán; điện toán đám mây giúp doanh nghiệp tiếp cận, sử dụng nguồn lực ấy linh hoạt. <...> Tôi cho rằng cần chú trọng năng lực thiết kế, vận hành, bảo mật và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp Việt. Hiệu quả đầu tư phải gắn với nhu cầu sử dụng thực tế, nguồn điện ổn định, kết nối quốc tế và chi phí cạnh tranh”, chuyên gia chỉ ra.
Lãnh đạo các nước ASEAN chụp ảnh chung trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN – Trung Quốc lần thứ 29, ngày 16/11/2026 tại Manila, Philippines. - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
ASEAN – Trung Quốc nhấn mạnh luật pháp quốc tế và tự do thương mại
Còn với bán dẫn, bà Tuyết cho rằng, cần bám sát Chiến lược bán dẫn quốc gia, tập trung vào khâu thiết kế chip chuyên dụng và nâng cấp năng lực đóng gói, kiểm thử, những mắt xích phù hợp với thực lực hiện tại để từng bước tích lũy sở hữu trí tuệ.

“Theo tôi, lợi thế có thể xây dựng nằm ở sự am hiểu quy trình, ngôn ngữ và nhu cầu của khách hàng. Một sản phẩm giúp nhà máy giảm lỗi hoặc doanh nghiệp dự báo nhu cầu chính xác hơn sẽ có cơ sở thương mại rõ ràng. Việc phát triển mô hình nền tảng cũng cần được lựa chọn theo nhu cầu chiến lược, năng lực nghiên cứu và nguồn lực thực tế”, vị chuyên gia đề xuất”.

Cần những “đơn đặt hàng” thay vì khẩu hiệu

Để chuyển mình từ thị trường tiêu thụ thành trung tâm phát triển công nghệ của khu vực, bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết cho rằng Việt Nam phải thiết kế lại cơ chế đầu tư theo hướng gắn chặt với đầu ra đo lường được.

“Trước hết, nên tạo cơ hội thử nghiệm và thị trường ban đầu cho sản phẩm công nghệ thông qua đặt hàng của doanh nghiệp, mua sắm công minh bạch và đánh giá độc lập. Tiếp đó, các chương trình hợp tác với đối tác quốc tế cần gắn với công việc cụ thể dành cho đội ngũ trong nước: cùng nghiên cứu, cùng thiết kế, đào tạo tại dự án và phát triển nhà cung cấp. Nguồn vốn dài hạn, phòng thí nghiệm và hạ tầng tính toán dùng chung nên được tổ chức quanh những chương trình ấy để nguồn lực đến được nơi có khả năng tạo sản phẩm. Cuối cùng, sản phẩm phải được chuẩn bị cho thị trường khu vực ngay từ đầu, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo vệ dữ liệu đến dịch vụ hậu mãi”, chuyên gia nêu giải pháp tiên quyết.

Trong kỷ nguyên liên kết số mới của ASEAN, thước đo thành công của Việt Nam sẽ không còn nằm ở những con số tăng trưởng quy mô bề nổi, mà được định đoạt bằng hàm lượng chất xám nội địa trong từng sản phẩm công nghệ bước ra thị trường khu vực.
Cờ các nước ASEAN - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
Chuyên gia chỉ ra ba "bộ giảm xóc" giúp nền kinh tế ASEAN vượt qua “sóng gió”
Tin thời sự
0
Để tham gia thảo luận
hãy kích hoạt hoặc đăng ký
loader
Phòng chat
Заголовок открываемого материала