Chuyên gia chỉ ra ba "bộ giảm xóc" giúp nền kinh tế ASEAN vượt qua “sóng gió”

© POOL / Chuyển đến kho ảnhCờ các nước ASEAN
Cờ các nước ASEAN - Sputnik Việt Nam, 1920, 16.11.2026
Đăng ký
Trong bối cảnh cạnh tranh và phân mảnh địa kinh tế ngày càng gia tăng, ASEAN đứng trước yêu cầu củng cố tự chủ chiến lược, tăng cường liên kết nội khối và đa dạng hóa quan hệ đối tác. Hợp tác với Nga trong lĩnh vực năng lượng, công nghệ hạt nhân và thương mại có thể mở ra những hướng đi mới cho cả hai bên.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 (15-17/11) diễn ra đúng vào thời điểm bản lề khi năm 2026 là năm đầu tiên khối này triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Giữa bối cảnh thế giới đầy biến động và tái cấu trúc chuỗi cung ứng, bài toán sống còn đặt ra cho Đông Nam Á là làm sao giữ vững vai trò trung tâm, bảo đảm an ninh năng lượng mà không bị cuốn vào thế đối đầu.
Trả lời phỏng vấn Sputnik, PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chỉ rõ rằng, để giữ vững vị thế trong trật tự quốc tế đang định hình, ASEAN cần đồng thời củng cố năng lực nội tại và mở rộng hợp tác với các đối tác bên ngoài, trên cơ sở lợi ích chung và tôn trọng luật pháp quốc tế.
© Ảnh : PGS.TS Lê Bộ LĩnhPGS.TS Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội
PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội - Sputnik Việt Nam, 1920, 13.11.2026
PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội
Trong tiến trình đó, hợp tác với Nga có tiềm năng phát triển trên một số lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, đặc biệt là năng lượng, khoa học - công nghệ và kết nối thương mại.

Tự chủ chiến lược là điều kiện để ASEAN giữ vai trò trung tâm

Sở hữu quy mô GDP khoảng 3.800 tỷ USD cùng dòng vốn FDI đạt 230 tỷ USD, ASEAN đang là điểm sáng tăng trưởng toàn cầu.
Khu vực cũng là điểm đến đầu tư hấp dẫn, với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khoảng 230 tỷ USD, đồng thời ngày càng trở thành mắt xích quan trọng trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Để vượt qua thách thức này và khẳng định vị thế quan trọng của mình trên bản đồ chính trị thế giới, ASEAN cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp chiến lược. Trước hết là tăng cường tự chủ chiến lược. Hai là, đẩy mạnh liên kết nội khối dựa trên thỏa thuận đã cam kết một cách thực chất nhưng linh hoạt, phát huy lợi thế, tính năng động của từng thành viên; kết hợp sức mạnh thể chế liên kết với cạnh tranh thị trường lành mạnh. Cuối cùng, ASEAN cần phát triển thành một cộng đồng thực sự của nhân dân, nơi mà sự phát triển không chỉ đo bằng con số GDP mà còn là chất lượng cuộc sống của người dân, sự công bằng và bao trùm”, chuyên gia nhấn mạnh ba yêu cầu đối với ASEAN lúc này nhằm giữ vững vị thế của Hiệp hội trong bối cảnh toàn cầu biến động.

Theo chuyên gia, quy mô kinh tế, lực lượng lao động trẻ và năng động cùng vị trí địa lý chiến lược tạo cho ASEAN những lợi thế đáng kể. ASEAN có cơ hội trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tổng thư ký ASEAN trong cuộc phỏng vấn với Sputnik đã chia sẻ về cách ASEAN thoát khỏi việc chuyển đổi tiền tệ hai lần - Sputnik Việt Nam, 1920, 15.10.2026
Multimedia
Tổng thư ký ASEAN nói với Sputnik về cách Hiệp hội thoát khỏi chuyển đổi tiền tệ hai lần
Để không bị tụt lại trong kỷ nguyên số, ASEAN phải đầu tư vào khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, từ đó hình thành một hệ sinh thái công nghệ mang bản sắc riêng.
“Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng khốc liệt, chỉ có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, mà ASEAN áp dụng, mới có thể giúp tổ chức này không bị cuốn vào vòng lặp lưỡng phân và giữ vững vị thế của mình trong bối cảnh toàn cầu”, chuyên gia cho hay.

Ba "bộ giảm xóc" giúp kinh tế ASEAN đứng vững trước biến động

Một trong những hướng đi quan trọng để hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045 là tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới.
“Khi ASEAN bước vào giai đoạn đầu thực thi Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, các động lực tăng trưởng mới nổi lên không chỉ giúp khu vực đạt được các mục tiêu phát triển bền vững, mà còn đóng vai trò như “bộ giảm xóc” và đòn bẩy nâng cao sức chống chịu trước những thách thức toàn cầu. Ba yếu tố chính được xem là trọng tâm trong quá trình này là Chuyển đổi số, Kinh tế xanh, và Năng lượng tái tạo”, PGS.TS Lê Bộ Lĩnh nhận định.
Theo ông, chuyển đổi số và Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA) đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cách thức hoạt động của thương mại, dẫn đến việc xây dựng hạ tầng pháp lý để hỗ trợ dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, thanh toán số và thương mại điện tử.
Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ (MSMEs) tham gia trực tiếp vào mạng lưới thương mại toàn cầu, mà còn cho phép chuỗi logistics hoạt động linh hoạt hơn. Những cải tiến này giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy trong bối cảnh biến động địa chính trị và dịch bệnh, từ đó nâng cao khả năng chống chịu của toàn bộ khu vực.
Cờ ASEAN - Sputnik Việt Nam, 1920, 13.11.2026
ASEAN thiết lập “luật chơi số”: Bước nhảy lịch sử của nền kinh tế Đông Nam Á
Chuyên gia một lần nữa nhấn mạnh, Kinh tế xanh và Khung phân loại tài chính bền vững (ASEAN Taxonomy) là những yếu tố không thể thiếu cho sự phát triển bền vững.
Việc chuyển dịch sang mô hình kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh không chỉ giúp các nền kinh tế ASEAN thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường mới từ các thị trường xuất khẩu lớn, mà còn giúp hạ thấp rủi ro tài sản mắc kẹt trong các ngành thâm dụng phát thải.
Hơn nữa, điều này cũng thu hút dòng vốn đầu tư ESG chất lượng cao từ các quỹ quốc tế vào các ngành công nghiệp thế hệ mới, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của khu vực.
Bên cạnh đó, theo PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, năng lượng tái tạo và sáng kiến Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid – APG) có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh năng lượng khu vực.
Việc tăng tỷ trọng điện gió, điện mặt trời và mở rộng kết nối lưới điện xuyên biên giới sẽ giúp các quốc gia điều phối nguồn cung hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và hạn chế sức ép từ biến động giá năng lượng.
Chuyên gia Nga: ASEAN đứng trước bài toán tự chủ an ninh và năng lượng - Sputnik Việt Nam, 1920, 11.11.2026
Multimedia
Chuyên gia Nga: ASEAN đứng trước bài toán tự chủ an ninh và năng lượng
Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch năng lượng cũng đặt ra một bài toán lớn: làm thế nào để vừa giảm phát thải, vừa bảo đảm nguồn điện nền ổn định phục vụ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng.
Đây chính là một trong những lĩnh vực mở ra triển vọng hợp tác giữa ASEAN và Nga.

Hợp tác hạt nhân với Nga: thêm lựa chọn cho an ninh năng lượng ASEAN

Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng, việc đa dạng hóa các nguồn cung năng lượng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều nền kinh tế Đông Nam Á.
“Việc hợp tác với các đối tác có công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tiên tiến, mang lại nhiều cơ hội chiến lược cho các nước ASEAN”, vị chuyên gia khẳng định.
Khác với điện gió và điện mặt trời phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, điện hạt nhân có khả năng cung cấp nguồn điện nền ổn định với lượng phát thải carbon thấp. Vì vậy, SMR có thể bổ trợ cho hệ thống năng lượng tái tạo, góp phần cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và nhu cầu bảo đảm nguồn cung điện liên tục.

“SMR có độ linh hoạt cao, phù hợp với địa hình phân tán của các quốc gia quần đảo như Indonesia và Philippines. Việc triển khai các tổ máy hạt nhân quy mô lớn gặp rất nhiều khó khăn, nhất là tại các vùng hải đảo và miền núi của Việt Nam. Với công suất nhỏ, diện tích chiếm đất hẹp, tính an toàn thụ động cao và khả năng sản xuất chế tạo sẵn tại nhà máy, SMR giảm thiểu đáng kể chi phí hạ tầng ban đầu. Ngoài việc cung cấp điện, nhiệt năng từ SMR còn có thể ứng dụng cho nhiều lĩnh vực khác như công nghiệp nặng, sản xuất hydro sạch quy mô lớn, và khử mặn nước biển, đáp ứng nhu cầu thiết yếu cho an ninh nguồn nước của nhiều vùng ven biển và hải đảo Đông Nam Á”, PGS. Ts Lĩnh chỉ ra ưu điểm của SMR.

Tuy nhiên, cơ hội hợp tác không chỉ nằm ở việc tiếp cận công nghệ hay xây dựng các tổ máy mới. Một yêu cầu quan trọng hơn là phát triển năng lực nghiên cứu, đào tạo nhân lực và hoàn thiện khung pháp lý về an toàn hạt nhân theo các tiêu chuẩn quốc tế.
Rosatom  - Sputnik Việt Nam, 1920, 03.11.2026
Rosatom: Việt Nam tham gia chương trình nghiên cứu lò phản ứng hạt nhân MBIR
Chuyên gia cho rằng, trong giai đoạn trước mắt, các bên cần tập trung vào hợp tác nghiên cứu công nghệ, tạo dựng nền tảng khoa học và nhân lực vững chắc. Việc làm chủ công nghệ và bảo đảm an toàn hạt nhân phải là những yếu tố xuyên suốt trong quá trình hợp tác và chuyển giao công nghệ ở các giai đoạn tiếp theo.
Một dấu mốc đáng chú ý trong hướng hợp tác này là việc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) và phía Nga ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân trên cơ sở lò phản ứng nghiên cứu đa năng MBIR.
“Thỏa thuận này có ý nghĩa trong việc mở rộng mạng lưới hợp tác khoa học quốc tế, tạo điều kiện tiếp cận các cơ sở thực nghiệm quy mô lớn và nâng cao năng lực nghiên cứu chuyên sâu của Việt Nam”.
Do đó, hợp tác hạt nhân Nga - ASEAN không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ cung cấp công nghệ, mà còn có thể trở thành một kênh thúc đẩy hợp tác khoa học, đào tạo nhân lực và xây dựng năng lực công nghệ dài hạn cho khu vực.

Việt Nam là mắt xích kết nối thương mại Nga và ASEAN

Bên cạnh năng lượng và khoa học - công nghệ, thương mại và logistics là một không gian hợp tác khác có nhiều tiềm năng giữa Nga và ASEAN.
Nhận định với Sputnik, chuyên gia cho rằng, với vai trò là thành viên duy nhất của ASEAN có Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) hiệu lực với Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), Việt Nam có lợi thế chiến lược trong việc kết nối thương mại giữa hai khu vực.
«ASEAN 2045» và «Vành đai và Con đường»: Tổng thư ký ASEAN nói với Sputnik về cách gắn kết các chiến lược - Sputnik Việt Nam, 1920, 15.10.2026
Multimedia
«ASEAN 2045» và «Vành đai và Con đường»: Tổng thư ký ASEAN với Sputnik về cách gắn kết chiến lược
Hiện tại, Việt Nam chiếm khoảng 25% quy mô thương mại giữa Nga và các nước ASEAN, mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, lợi thế từ FTA vẫn chưa đủ để khai thác hết tiềm năng hợp tác.

“Bởi vậy, trước tiên, cần nâng cấp và hiện đại hóa Hiệp định VN-EAEU FTA. Việc rà soát và tháo gỡ các biện pháp phòng vệ thương mại đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực là cần thiết. Đặc biệt, việc cập nhật quy tắc xuất xứ (ROO) một cách linh hoạt sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp ASEAN gia công và chế biến hàng hóa trung chuyển qua Việt Nam tới thị trường EAEU, từ đó thúc đẩy thương mại khu vực”, chuyên gia lần lượt nêu các giải pháp.

Thứ hai, tháo gỡ rào cản thanh toán quốc tế đóng vai trò then chốt. Hợp tác thiết lập các kênh thanh toán song phương bằng đồng nội tệ (VND - RUB) thông qua các ngân hàng liên doanh hoặc kết nối hệ thống chuyển tiền nội địa giữa hai nước sẽ giảm thiểu sự phụ thuộc vào đồng tiền trung gian, đồng thời hạn chế rủi ro từ các biện pháp trừng phạt tài chính.
Các nền kinh tế ASEAN đã thay đổi như thế nào kể từ năm 2015 và Việt Nam đang đứng ở vị trí nào? - Sputnik Việt Nam, 1920, 11.11.2026
Multimedia
Các nền kinh tế ASEAN đã thay đổi như thế nào kể từ năm 2015 và Việt Nam đang đứng ở vị trí nào?
Về logistics và kết nối vận tải, chuyên gia cho hay, phát triển hành lang đường sắt liên vận quốc tế là một phương án hiệu quả. Cần tối đa hóa tuyến vận tải đường sắt liên vận từ Việt Nam qua Trung Quốc tới Kazakhstan và Nga, đồng thời nâng cấp hạ tầng ga liên vận, góp phần rút ngắn thời gian trung chuyển hàng hóa.

“Bên cạnh đó, việc mở rộng các tuyến hàng hải trực tiếp và nâng cấp hạ tầng cảng biển nước sâu cũng rất quan trọng. Các tuyến tàu container từ Cảng Hải Phòng, Cái Mép - Thị Vải đến Vladivostok sẽ tạo thuận lợi trong việc kết nối hàng hóa giữa Việt Nam và EAEU. Cuối cùng, phát triển mạng lưới kho bãi chuỗi lạnh là giải pháp thiết yếu để hỗ trợ trung chuyển hàng hóa, đặc biệt là các sản phẩm có thời hạn sử dụng ngắn như thủy hải sản và nông sản của ASEAN sang Nga”.

Trong bối cảnh Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 đang diễn ra, bài toán đặt ra với khu vực không chỉ là duy trì đoàn kết nội khối hay cân bằng quan hệ giữa các nước lớn, mà còn là làm thế nào để biến những cam kết hợp tác thành năng lực phát triển thực chất.
Nền kinh tế thứ năm thế giới hay một thị trường chung? Tổng thư ký ASEAN về cách Hiệp hội sẽ phát triển tiếp theo - Sputnik Việt Nam, 1920, 15.10.2026
Multimedia
Từ GDP đến hợp tác: Tổng thư ký ASEAN về việc Nga giúp khu vực hợp nhất thị trường
Như phân tích của chuyên gia, tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với thu hẹp quan hệ đối ngoại, mà đòi hỏi ASEAN có đủ nội lực để chủ động lựa chọn đối tác và lĩnh vực hợp tác trên cơ sở lợi ích chung. Trong tiến trình đó, hợp tác với Nga về năng lượng, khoa học - công nghệ và thương mại có thể mở thêm những lựa chọn cho các quốc gia Đông Nam Á.
Vị thế trung tâm của ASEAN sẽ không chỉ được quyết định bởi khả năng cân bằng giữa các cường quốc, mà còn bởi năng lực kết nối các nguồn lực, đối tác và lợi ích để phục vụ mục tiêu phát triển của chính khu vực.
Tin thời sự
0
Để tham gia thảo luận
hãy kích hoạt hoặc đăng ký
loader
Phòng chat
Заголовок открываемого материала