Tuy nhiên, các nghiên cứu đã cho thấy những kết quả đáng báo động: "viên thuốc thần kỳ" có những nhược điểm nghiêm trọng.
Cảm giác như một ngôi sao
Các ngôi sao điện ảnh, truyền hình và âm nhạc đang rầm rộ khoe khoang về thành công giảm cân. Ngay cả những người mà việc thừa cân đã trở thành một phần không thể thiếu trong hình tượng của họ, như "Bà hoàng truyền thông" Oprah Winfrey và nữ diễn viên Christina Hendricks, cũng muốn sở hữu vóc dáng thon gọn nhờ thuốc Ozempic và các loại thuốc tương tự.
Trước đây không có phương pháp điều trị nào khác, dù là thuốc hay chế độ ăn kiêng, tạo ra hiệu quả rõ rệt như vậy. Kết quả này là đỉnh cao của hàng thập kỷ nghiên cứu khoa học.
Trong một thời gian dài, người ta tin rằng trở ngại chính trong việc giảm cân là thiếu ý chí. Tuy nhiên, vào những năm 1990, những khám phá đã chuyển trọng tâm sang các nguyên nhân sinh học. Béo phì được công nhận là một bệnh mãn tính liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
Khám phá này đã thúc đẩy việc tìm kiếm các loại thuốc tác động đến hormone kiểm soát sự thèm ăn và cân nặng, chẳng hạn như GLP-1. Ban đầu các loại thuốc (như liraglutide) có hiệu quả khiêm tốn và tác dụng phụ. Semaglutide được phê duyệt vào năm 2021 là một bước đột phá. Nó cho phép giảm cân đáng kể chỉ thông qua tiêm hoặc uống thuốc, mà không cần bất kỳ nỗ lực nào từ phía bệnh nhân.
Semaglutide là hoạt chất trong thuốc Ozempic (của công ty Novo Nordisk, Đan Mạch) cũng như các chất tương tự ít được biết đến hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã xác nhận những lo ngại lâu nay của các nhà khoa học: sự say mê với các sản phẩm giảm cân thế hệ mới có thể dẫn đến những bất ngờ khó chịu.
Cân nặng đã tăng trở lại, những lợi ích sức khỏe đã biến mất
Nhóm nghiên cứu của Đại học Oxford (Anh) đã phân tích dữ liệu từ 37 nghiên cứu đối với hơn 9.000 bệnh nhân thừa cân hoặc béo phì được điều trị bằng các loại thuốc giảm cân khác nhau. Mục tiêu là để xác định điều gì xảy ra với cân nặng và sức khỏe sau khi ngừng sử dụng các loại thuốc giảm cân, bao gồm cả các loại thuốc tiêm phổ biến (Ozempic, Wegovy và Mounjaro). Họ phát hiện ra rằng sau khi ngừng thuốc, cân nặng tăng trở lại nhanh chóng và quá mức, và các lợi ích sức khỏe biến mất.
Kết quả cho thấy sau khi ngừng thuốc, người bệnh tăng trung bình khoảng 0,4 kg mỗi tháng. Hơn nữa, sau khi ngừng các loại thuốc thế hệ mới (semaglutide, tirzepatide), tốc độ tăng cân còn cao hơn: 0,8 kg mỗi tháng. Và bệnh nhân sẽ trở lại mức cân nặng ban đầu sau khoảng 1,5 năm.
Không chỉ cân nặng, các chỉ số sức khỏe tim mạch như huyết áp và cholesterol - vốn được cải thiện trong thời gian dùng thuốc - cũng được dự báo trở lại mức ban đầu sau khoảng 1,4 năm.
Như vậy, tác dụng của "viên thuốc thần kỳ" chỉ là tạm thời. Tuy nhiên, hóa ra, các tác dụng phụ tiêu cực của việc cai thuốc có thể tránh được bằng cách sử dụng ý chí mạnh mẽ.
Trong khuôn khổ phân tích tổng hợp này, nhóm nghiên cứu Oxford đã so sánh dữ liệu này với kết quả của các chương trình giảm cân dựa trên hành vi kết hợp chế độ ăn uống khoa học và tập luyện đều đặn để thay đổi thói quen lâu dài. Sự khác biệt rất rõ rệt: những người giảm cân thông qua tập thể dục và chế độ ăn kiêng có tốc độ tăng cân chậm hơn gấp ba lần so với những người chỉ dựa vào các liệu pháp sử dụng thuốc.
Hơn nữa, lợi ích cho sức khỏe tim mạch của các chương trình giảm cân dựa trên hành vi duy trì lâu hơn — lên đến 5 năm sau khi hoàn thành chương trình.
Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học từ Đại học Copenhagen đã xác nhận những phát hiện này. Dự án nghiên cứu trên 195 người trưởng thành béo phì cho thấy việc tuân thủ chế độ ăn rất ít calo trong 8 tuần giúp giảm trung bình 12% trọng lượng cơ thể. Các nhà nghiên cứu đã chia người tham gia thành 4 nhóm sau khi giảm cân: Nhóm 1 - Giả dược (Placebo): Không tập thể dục đặc biệt, không ăn kiêng đặc biệt. Đây là nhóm đối chứng để so sánh sự tăng cân trở lại. Nhóm 2 - Thuốc. Nhóm 3 - Tập thể dục. Nhóm 4 - Kết hợp: Kết hợp cả hai phương pháp uống thuốc và tập luyện.
Điều đáng chú ý là các nhà khoa học đã đánh giá thể lực thực tế, chứ không phải cân nặng: tốc độ leo cầu thang (khả năng vận động), mức tiêu thụ oxy tối đa (sức bền) và sức mạnh cơ chân.
Sau một năm, những người tham gia nhóm " Tập thể dục" và nhóm "Kết hợp" có kết quả leo cầu thang tốt nhất. Nhóm "Thuốc" không cho thấy sự cải thiện nào so với nhóm "Giả dược".
Sức bền hiếu khí cho thấy một mô hình tương tự. Chỉ số này cải thiện đáng kể ở những người tập thể dục ("Thể thao" và "Kết hợp"). Những người chỉ dựa vào thuốc ("Thuốc") không cho thấy sự cải thiện đáng kể nào.
Sức mạnh cơ bắp tuyệt đối vẫn gần như không đổi ở tất cả mọi người. Tuy nhiên, vì nhóm hoạt động thể chất đã giảm cân, nên sức mạnh tương đối so với trọng lượng cơ thể đã tăng lên so với nhóm dùng giả dược.
Thay đổi lối sống
Trong cuộc phỏng vấn với Sputnik, các chuyên gia xác nhận rằng, việc chỉ dùng thuốc, mà không kết hợp với thay đổi lối sống, không giúp giảm cân lâu dài.
"Một người bạn của tôi đã giảm được 20 kg nhờ Ozempic. Khi cô ấy quay lại chế độ ăn uống bình thường, cân nặng đã tăng trở lại - thậm chí còn cao hơn trước. Vậy thì tại sao lại phải dùng thuốc?", - Tiến sĩ Natalia Balashova, Phó Giáo sư Khoa Chẩn đoán Xét nghiệm Lâm sàng và Khoa Y học Gia đình tại Viện Nghiên cứu Khoa học Lâm sàng Vùng Moskva mang tên M.F. Vladimirsky (MONIKI), cho biết.
Các bệnh nhân thường mô tả cảm giác này: sau khi ăn một phần thức ăn bình thường, họ đáng lẽ phải cảm thấy no, nhưng lại không – não bộ vẫn tiếp tục gửi tín hiệu đói. Kết quả là, họ đổ thêm lương thực vào đĩa. Thức ăn trở thành công cụ đối phó với căng thẳng hoặc lo lắng. Bác sĩ giải thích rằng, Ozempic và các loại thuốc tương tự được thiết kế để điều chỉnh sự mất cân bằng này. Nhưng nền tảng cho kết quả lâu dài chỉ được thiết lập khi có một chế độ ăn uống ổn định, kiểm soát số lượng và chất lượng thực phẩm, cùng với hoạt động thể chất đầy đủ.
"Bạn có thể giảm cân bằng chế độ ăn ít calo hoặc bằng thuốc, nhưng cách duy nhất để duy trì kết quả là xây dựng một chế độ ăn uống cân bằng với mức thâm hụt calo vừa phải, học cách nhận biết cơn đói thực sự và cơn đói do cảm xúc, và tránh ăn quá nhiều để đối phó với các vấn đề hoặc ăn trong cảm xúc", - bác sĩ Balashova giải thích.
Ngoài ra, để đạt được kết quả lâu dài, một số bệnh nhân cần tư vấn tâm lý, bà Anastasia Pavlyuk-Pavlyuchenko, bác sĩ nội tiết tại Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về Tai Mũi Họng thuộc Cơ quan Y tế và Sinh học Liên bang Nga, cho biết thêm.
"Khi làm việc với những bệnh nhân được kê đơn các loại thuốc này, chúng tôi khuyên thay đổi lối sống", - bà lưu ý.
Theo chuyên gia này, quảng cáo quá mức dẫn đến việc nhiều người tìm đến loại thuốc này khi không thực sự cần thiết.
"Tôi thường giao tiếp với những phụ nữ trẻ có cân nặng bình thường muốn bắt đầu dùng thuốc để giảm từ 3 đến 5 kg. Tôi phải từ chối họ, vì những loại thuốc này được chỉ định cho bệnh tiểu đường loại 2 và béo phì. Trong trường hợp này, tôi đề nghị họ thử phương pháp "Đĩa Harvard" (Healthy Eating Plate) để xây dựng bữa ăn cân bằng với 1/2 là rau củ và trái cây, 1/4 ngũ cốc nguyên hạt, và 1/4 protein lành mạnh, cũng như tăng cường hoạt động thể chất", - bác sĩ giải thích.
Tóm lại, phần lớn công việc duy trì cân nặng và sức khỏe phụ thuộc vào mỗi cá nhân, chứ không phải vào "những viên thuốc thần kỳ".