Giải thưởng Hòa bình Lev Tolstoy cho thấy điều gì về Việt Nam?
© Ảnh : Duma Quốc gia của Liên bang Nga
Đăng ký
Độc quyền
Việc trao Giải thưởng Hòa bình Quốc tế Lev Tolstoy 2026 cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là dấu mốc trong quan hệ Nga - Việt, mà còn phản ánh sự đồng điệu về giá trị hòa bình và vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong một thế giới nhiều biến động.
Giải thưởng Lev N. Tolstoy năm nay được trao lần thứ ba. Năm 2024, giải được trao cho Liên minh châu Phi; năm 2025, ba nhà lãnh đạo Trung Á là Tổng thống Kyrgyzstan, Tổng thống Tajikistan và Tổng thống Uzbekistan được vinh danh.
Vì vậy, việc lựa chọn nhà lãnh đạo Việt Nam năm nay cũng có thể được đọc như một sự ghi nhận đối với một cách tiếp cận đối ngoại mà Việt Nam theo đuổi trong nhiều năm. Đó là, không đặt quan hệ quốc tế vào thế buộc phải chọn một bên, mà tìm cách mở rộng không gian hợp tác.
Việt Nam ngày càng được nhìn nhận là một đối tác có khả năng duy trì quan hệ cân bằng với nhiều trung tâm quyền lực, thúc đẩy hợp tác với nước này mà không biến điều đó thành đối đầu với nước khác.
Chính sách đó tạo ra một không gian mà đối ngoại nhân dân có thể phát huy tối đa. Đó là một vai trò âm thầm nhưng đặc biệt quan trọng trong một thế giới mà cạnh tranh chiến lược đang khiến lòng tin giữa các quốc gia trở nên mong manh hơn.
Từ ký ức chiến tranh đến ngôn ngữ của hòa bình
Với người Việt Nam, sự ủng hộ của Liên Xô trong những năm chiến tranh là một phần ký ức đặc biệt sâu đậm. Nhưng nếu quan hệ Nga - Việt chỉ được nhìn qua ký ức ấy thì chưa đủ. Điều đáng nói hơn là những giá trị từng đưa hai dân tộc xích lại gần nhau có còn ý nghĩa trong thế giới hôm nay hay không.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn độc quyền với Sputnik, ông Đồng Huy Cương - Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO) chia sẻ, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được trao Giải thưởng Hòa bình Quốc tế mang tên Lev N. Tolstoy cho thấy đây không chỉ là sự ghi nhận dành cho một cá nhân, mà còn thể hiện sợi dây bền chặt trong quan hệ Nga - Việt, một sự đồng cảm về giá trị của hòa bình.
“Quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga là mối quan hệ có truyền thống lâu đời. Trước đây, Liên Xô đã từng đứng về phía Việt Nam, ủng hộ và giúp đỡ Việt Nam trong cuộc đấu tranh vì hòa bình và độc lập dân tộc. Vì vậy, nhân dân Nga có sự thấu hiểu sâu sắc đối với khát vọng hòa bình của con người Việt Nam”.
Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, Liên Xô trước đây và nước Nga ngày nay không chỉ là một đồng minh đã đứng về phía Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh. Liên bang Nga còn là đất nước hiểu rất rõ, cái giá của hòa bình mà Việt Nam đã phải trả.
“Nhân dân Nga có sự thấu hiểu khát vọng hòa bình trong con người Việt Nam”, theo ông Đồng Huy Cương.
Nhưng ký ức lịch sử chỉ có thể trở thành nền tảng cho quan hệ hiện tại nếu nó được chuyển hóa thành những giá trị mà các thế hệ mới vẫn thấy gần gũi. Theo ông Đồng Huy Cương, một trong những giá trị như vậy chính là hòa bình.
Trong hai cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, Việt Nam đã đưa ra thế giới một thông điệp gắn với hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
“Ngọn cờ độc lập và chính nghĩa đó đã nhận được sự ủng hộ của đông đảo các lực lượng nhân dân và những người yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Chính vì vậy, Việt Nam luôn được nhìn nhận như một biểu tượng của chính nghĩa và là tiếng nói của lương tri thời đại”.
Trong bối cảnh mới, dù tình hình quốc tế ngày càng phức tạp, những giá trị đó vẫn giữ nguyên ý nghĩa.
Theo vị Phó Chủ tịch, những giá trị ấy không mất đi khi chiến tranh kết thúc. Ngược lại, trong một thế giới đang chứng kiến cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, những giá trị như hòa bình, tiến bộ xã hội và phát triển bền vững càng trở thành những điểm có thể tạo ra sự đồng thuận giữa các dân tộc.
“Hòa bình, tiến bộ xã hội và phát triển bền vững vẫn là những giá trị chung mà các quốc gia, các tổ chức và nhân dân trên thế giới cùng hướng tới. Đây cũng là những giá trị chính nghĩa mà chúng ta cần tiếp tục đề cao, lan tỏa và thúc đẩy thông qua hoạt động đối ngoại nhân dân”, Phó Chủ tịch VUFO nhấn mạnh với Sputnik.
Việt Nam từng là đất nước phải đấu tranh để giành và bảo vệ hòa bình, còn Việt Nam ngày nay muốn tham gia chủ động hơn vào việc tạo dựng một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định và có thể dự đoán được.
Từ “bảo vệ hòa bình” đến “chủ động kiến tạo hòa bình”
Giải thưởng Hòa bình Quốc tế Lev Tolstoy được trao trong thời điểm Việt Nam đang thể hiện rõ hơn cách tiếp cận chủ động đối với các vấn đề quốc tế.
Ngày 29/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần đầu tiên tham dự và phát biểu dẫn đề tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore. Chủ đề bài phát biểu chính là “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”.
Trong bài phát biểu, TBT, CTN Tô Lâm nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ phản ứng thụ động sang chủ động định hình, từ xử lý khủng hoảng sau khi xảy ra sang giảm thiểu rủi ro trước khi khủng hoảng bùng phát.
“Tại đây, Tổng Bí thư Tô Lâm truyền tải thông điệp về chủ động kiến tạo hòa bình. Thông điệp này không chỉ thể hiện vai trò của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam trong việc thúc đẩy những giá trị chung của nhân loại, mà còn cho thấy sự nhất quán trong đường lối đối ngoại của Việt Nam. Đó là, thúc đẩy hòa bình, hợp tác quốc tế và phát triển bền vững trong thế giới ngày nay”, ông Đồng Huy Cương nhận định đây là một trong hai nội dung quan trọng để nhìn nhận ý nghĩa của việc Liên bang Nga trao giải thưởng hòa bình cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Ở đây, có một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam, đó là hòa bình không được nhìn đơn thuần là trạng thái không có chiến tranh.
Hòa bình còn gắn với quyền tự quyết, gắn với phát triển, gắn với tôn trọng luật pháp quốc tế và với khả năng các quốc gia khác biệt về chế độ, lợi ích vẫn có thể cùng tồn tại và hợp tác.
Chính trong bối cảnh đó, thông điệp “chủ động kiến tạo hòa bình” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại Đối thoại Shangri-La 2026 càng cho thấy rõ cách Việt Nam nhìn nhận vai trò của mình trong môi trường quốc tế.
Không chỉ bảo vệ hòa bình cho mình, mà còn chủ động góp phần tạo dựng một môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác.
“Di sản” lớn nhất không phải là ký ức
Hai nước Nga - Việt đã có hơn bảy thập niên quan hệ ngoại giao. Ký ức về Liên Xô vẫn hiện diện trong nhiều gia đình Việt Nam, trong những thế hệ từng học tập tại Moskva, Leningrad, Kiev, Tashkent hay các thành phố khác của Liên Xô; trong những công trình, nhà máy, trường đại học và bệnh viện có dấu ấn hợp tác Việt - Xô.
Nhưng ký ức, nếu không được truyền lại, sẽ dần trở thành lịch sử. Bởi vậy, vấn đề thế hệ trẻ được ông Đồng Huy Cương đặt ở vị trí trung tâm.
Theo ông, trước hết cần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống quan hệ giữa hai nước. Nhưng chỉ kể lại những câu chuyện của quá khứ là chưa đủ.
“Chúng ta có một may mắn là cho đến nay vẫn còn rất nhiều người Việt Nam yêu mến nước Nga và rất nhiều người Nga yêu mến Việt Nam. Hai dân tộc có sự chia sẻ về những giá trị chung, trong đó có tình yêu hòa bình và khát vọng độc lập”, ông Cương bày tỏ với Sputnik.
Tiếp tục xây đắp những cây cầu mới
Điều cần làm tiếp theo, để quan hệ Nga - Việt tiếp tục có sức sống, theo ông, không thể chỉ dựa vào câu chuyện “cha ông chúng ta đã từng giúp đỡ nhau”. Cần tạo ra những lý do mới để người trẻ Việt Nam và Nga muốn gặp nhau, hiểu nhau và hợp tác với nhau.
Đó có thể là giáo dục, văn hóa, khoa học - công nghệ, kinh tế, môi trường hay các dự án dành cho thanh niên.
VUFO và các đối tác Nga đang duy trì các cơ chế phối hợp thường niên. Ông Đồng Huy Cương chia sẻ, tháng 10 tới, hai bên dự kiến phối hợp tổ chức Diễn đàn Nhân dân Việt Nam - Liên bang Nga lần thứ hai.
“Chắc chắn thông điệp về hòa bình sẽ tiếp tục được lồng ghép trong diễn đàn. Bên cạnh đó, về thành phần tham dự, chúng tôi cũng rất mong muốn thu hút đông đảo các bạn trẻ, sinh viên hai nước tham gia để các bạn có cơ hội hiểu sâu sắc hơn về truyền thống quan hệ hai nước, cũng như những giá trị chung mà hai bên cùng hướng tới. Qua đó, tiếp tục vun đắp tình hữu nghị, tăng cường giao lưu nhân dân và tạo nền tảng vững chắc để thế hệ trẻ hai nước tiếp nối, phát triển mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong tương lai”, Phó Chủ tịch VUFO bày tỏ.
Đây có thể là một trong những hướng quan trọng để biến ý nghĩa của Giải thưởng Lev Tolstoy thành một câu chuyện dài hơn.
Bởi nếu giải thưởng ghi nhận những đóng góp ở cấp lãnh đạo, thì giao lưu nhân dân phải trả lời câu hỏi: làm thế nào để những giá trị được ghi nhận ấy đi xuống đời sống xã hội và đến với những người sẽ quyết định diện mạo quan hệ Nga - Việt trong 20 hay 30 năm tới.
Lev Tolstoy từng dành phần lớn cuộc đời để đặt câu hỏi về chiến tranh, hòa bình, con người và trách nhiệm đạo đức. Việc một nhà lãnh đạo Việt Nam nhận giải thưởng mang tên ông vì những đóng góp cho hòa bình và hợp tác giữa các dân tộc, trong bối cảnh quốc tế hiện nay, vì thế có một ý nghĩa khá đặc biệt.
Tình hữu nghị Nga - Việt sẽ càng bền chặt khi được tiếp nối bằng những cuộc gặp gỡ và kết nối mới.
Việc tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ hai nước giao lưu, chia sẻ và hiểu nhau hơn có ý nghĩa đặc biệt trong việc vun đắp quan hệ giữa hai dân tộc.
