Bỏ tư duy "bán thô”, Việt Nam tìm đường tắt thâm nhập thị trường quốc tế thông qua các phi vụ M&A
16:37 04.11.2026 (Đã cập nhật: 16:44 04.11.2026)
© Ảnh : TTXVN - Trần Quốc Việt
Đăng ký
Gần 40 năm Đổi mới, doanh nghiệp Việt chủ yếu xuất khẩu những gì mình có. Với Go Global, Việt Nam hướng tới bước chuyển chiến lược, từ bán hàng ra nước ngoài sang trực tiếp đầu tư, sở hữu cơ sở sản xuất, mạng lưới phân phối và khai thác nguồn lực bản địa, qua đó xây dựng sự hiện diện lâu dài trên thị trường quốc tế.
M&A là con đường ngắn nhất
Trong gần bốn thập kỷ Đổi mới, mô hình phát triển quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu dựa vào việc tận dụng thế mạnh trong nước để đẩy mạnh xuất khẩu.
Ngày 4/11, tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 với chủ đề “Go Global - Cùng doanh nghiệp vươn ra thế giới”.
Điểm đáng chú ý của chương trình không chỉ nằm ở mục tiêu mở rộng thị trường xuất khẩu, mà còn ở tham vọng thay đổi vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế toàn cầu.
Một trong những hướng đi được nhấn mạnh là M&A. Thay vì mất nhiều năm xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối từ đầu, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận thị trường nhanh hơn thông qua việc mua lại hoặc sáp nhập với những doanh nghiệp đã có vị thế tại nước sở tại.
“Chương trình đặt mục tiêu có 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, trong đó tối thiểu 30% thực hiện đầu tư thông qua hình thức M&A (mua bán và sáp nhập). Đây là phương thức mà các doanh nghiệp quốc tế đã áp dụng khi đầu tư vào doanh nghiệp Việt Nam cũng như tại các thị trường khác. M&A là con đường ngắn nhất để doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng vị thế sẵn có của những doanh nghiệp đã thành danh trên thị trường quốc tế”, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chia sẻ với Sputnik bên lề Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026.
Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương)
© Ảnh : Bộ Công thương Việt Nam
Theo ông Phú, chương trình Go Global còn đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ có 10.000 doanh nghiệp được tư vấn về kỹ năng kinh doanh và đầu tư quốc tế, trong đó 1.000 doanh nghiệp được tư vấn chuyên sâu; 100 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và 100 doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả trên các sàn thương mại điện tử.
“Một điểm quan trọng là chương trình sẽ xây dựng một gói hỗ trợ đồng hành cùng doanh nghiệp từ đầu đến cuối trong suốt giai đoạn 2026-2030, chứ không tổ chức hỗ trợ theo từng sự kiện riêng lẻ. Trong quá trình này, các cơ quan chức năng sẽ phối hợp với hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế một cách hiệu quả. Doanh nghiệp có thể thực hiện thông qua hình thức M&A, thiết lập các cứ điểm sản xuất hoặc xây dựng hệ thống phân phối và hậu mãi của mình ở nước ngoài”, vị Cục trưởng nói thêm.
Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp sẽ được tư vấn và hỗ trợ theo một chuỗi hoạt động liên tục, từ chuẩn bị năng lực sản xuất, nghiên cứu thị trường, xác định mục tiêu tại các thị trường đích cho đến quá trình triển khai hoạt động ở nước ngoài.
Nga và EAEU: Dư địa không chỉ nằm ở thương mại
Từ góc nhìn thị trường, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế tại Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế cho rằng, Việt Nam cần đẩy mạnh khai thác những thị trường còn dư địa, thay vì chỉ tập trung vào các đối tác truyền thống.
“Vấn đề khai thác thị trường Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) đã được đặt ra từ khá lâu, khoảng 7-8 năm, thậm chí gần 10 năm trước. Tôi cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đã đạt đến một mức độ trưởng thành nhất định trong quan hệ với các thị trường như châu Âu, châu Mỹ và châu Á, nếu tiếp tục chờ thêm khoảng 5-7 năm nữa thì có thể sẽ bỏ lỡ thời điểm thuận lợi”, PGS.TS Lạng nhận định với Sputnik.
Theo chuyên gia, quan hệ kinh tế với EAEU đã được đặt ra từ nhiều năm, song tiềm năng của khu vực này vẫn chưa được khai thác tương xứng. Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở xuất khẩu hàng hóa.
“Chúng ta không nên chỉ dừng lại ở hoạt động thương mại mà thậm chí cần tính đến việc đầu tư sang các thị trường này, sử dụng nguồn nguyên, nhiên vật liệu, nguồn vốn, thậm chí cả nguồn nhân lực tại nước sở tại để tạo ra giá trị và cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho thị trường đó”, vị chuyên gia nêu quan điểm.
Theo ông Lạng, những lĩnh vực doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu mở rộng tại thị trường Nga và các nước trong khối gồm: viễn thông, phần mềm, nông nghiệp, xây dựng, tài chính và du lịch.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng Go Global của Chính phủ Việt Nam, tức là không chỉ đưa sản phẩm ra nước ngoài mà từng bước hình thành mạng lưới hoạt động và các cứ điểm kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, để những cơ hội đó trở thành hoạt động kinh doanh thực tế, vấn đề thể chế và thủ tục vẫn cần được tháo gỡ. Ông Lạng lưu ý việc cụ thể hóa các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EAEU thành cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, xây dựng và bất động sản.
Đặc biệt, ông cho rằng cần tạo thuận lợi hơn cho thanh toán ngân hàng, chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài và chuyển lợi nhuận về Việt Nam.
“Tôi cho rằng, ở đây, Việt Nam cần tập trung vào ba vấn đề: thứ nhất là hoàn thiện thể chế; thứ hai là tinh giản thủ tục; thứ ba là hiện đại hóa và số hóa”, chuyên gia kinh tế Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.
Năng lực nội tại quyết định khả năng vươn ra thế giới
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Văn Hiển, Trưởng ban Kinh tế và Xúc tiến thương mại thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, cho rằng một trong những hạn chế lớn của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, là thiếu tính chủ động và chưa làm chủ được sản phẩm, công nghệ cốt lõi.
“Nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia thị trường toàn cầu vẫn chưa thực sự sở hữu những sản phẩm có công nghệ và giá trị cốt lõi của riêng mình. Họ chủ yếu nhập khẩu các yếu tố cốt lõi từ những nước khác trên thế giới, sau đó mới hoàn thiện sản phẩm”, ông Trần Văn Hiển phân tích khi trả lời PV Sputnik bên lề Diễn đàn.
Theo ông, nếu tiếp tục phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào cốt lõi từ bên ngoài, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Vì vậy, đầu tư nghiên cứu và phát triển sản phẩm riêng, huy động nguồn lực tài chính và nhân lực, đồng thời nâng cao năng lực quản trị là những điều kiện quan trọng để gia tăng giá trị sản phẩm và giảm chi phí.
Ông Hiển cũng nhấn mạnh doanh nghiệp cần xây dựng được vị thế tại thị trường trong nước trước khi mở rộng ra quốc tế, đồng thời chủ động kết nối với những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm và vị thế toàn cầu để học hỏi công nghệ, quản trị và phương thức sản xuất.
Đối với thị trường Nga, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đánh giá đây là một hướng có tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam, nhất là nông sản. Ông cho biết hiệp hội đã nhiều lần làm việc với Tham tán thương mại Nga và nhận thấy cơ hội để sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường này.
“Các sản phẩm của Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh tại thị trường Nga. Chẳng hạn, đối với mặt hàng nông sản, đây là những sản phẩm mà phía Nga cũng có nhu cầu và còn thiếu hụt”, ông Hiển nhận định.
Tuy nhiên, theo Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, cơ hội từ các hiệp định thương mại sẽ khó được tận dụng nếu doanh nghiệp thiếu thông tin về quy định, tiêu chuẩn và tập quán kinh doanh tại thị trường sở tại.
Vì vậy, bên cạnh việc tăng cường xúc tiến thương mại và giao lưu doanh nghiệp, cần thúc đẩy kết nối với các đối tác bản địa có kinh nghiệm để hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.
Những ý kiến tại diễn đàn cho thấy, thách thức của Go Global không chỉ là tìm thêm thị trường xuất khẩu. Bài toán lớn hơn là giúp doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh, làm chủ sản phẩm, tiếp cận các kênh phân phối và từng bước xây dựng hoạt động kinh doanh lâu dài ở nước ngoài.
Với Nga và EAEU, điều đó đòi hỏi cách tiếp cận vượt ra ngoài trao đổi hàng hóa, hướng tới hợp tác đầu tư, dịch vụ và hình thành mạng lưới doanh nghiệp tại thị trường sở tại.
