https://kevesko.vn/20261108/nha-sach-kho-ton-tai-nguoi-doc-van-tim-den-nghich-ly-van-hoa-doc-tai-viet-nam-44871817.html

Nhà sách khó tồn tại, người đọc vẫn tìm đến: Nghịch lý văn hóa đọc tại Việt Nam

Nhà sách khó tồn tại, người đọc vẫn tìm đến: Nghịch lý văn hóa đọc tại Việt Nam

Sputnik Việt Nam

Theo kết quả Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2025 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), 59% học sinh Việt Nam 15 tuổi chưa đạt ngưỡng... 08.11.2026, Sputnik Việt Nam

2026-11-08T09:04+0700

2026-11-08T09:04+0700

2026-11-08T09:04+0700

quan điểm-ý kiến

tác giả

oecd

việt nam

singapore

malaysia

văn hóa

đọc sách

học sinh

https://cdn.img.kevesko.vn/img/07ea/0b/07/44871918_0:112:1195:784_1920x0_80_0_0_f121f4ae56b2391937a36e94c9d74ecb.jpg

Đông khách nhất vào ngày đóng cửaNhững ngày cuối tháng 4/2026, nhà sách Cá Chép trên đường Võ Văn Tần (TP.HCM) bất ngờ đông khách. Người xếp hàng thanh toán, người len qua những kệ sách tìm mua vài cuốn cuối cùng. Chỉ trong một tuần sau thông báo đóng cửa, nhà sách đón hơn 15.000 lượt khách.Ngày 15/6/2026, cơ sở cuối cùng của Cá Chép chính thức đóng cửa sau gần 13 năm hoạt động. Đúng một tháng sau, họa sĩ Trần Đại Thắng, người sáng lập Đông A, đơn vị đứng sau chuỗi nhà sách này, bắt đầu bán sách theo một cách khác.Ông cùng hai cộng sự đưa khoảng 2.000 cuốn sách lên chiếc xe tải 6,5 tấn, khởi hành chuyến đi “Sách đến mọi nhà” xuyên Việt, dự kiến kéo dài một năm. Đến giữa tháng 10/2026, chiếc xe đã dừng chân tại 27 địa điểm, đưa sách đến gần độc giả thay vì đợi họ tìm đến nhà sách.Câu chuyện Cá Chép không chỉ phản ánh khó khăn của một mô hình kinh doanh sách, mà đặt ra câu hỏi lớn hơn: “Khi người yêu sách vẫn hiện diện, vì sao nhà sách khó tồn tại và làm thế nào để duy trì thói quen đọc?”. Đây cũng là bài toán mà nhiều quốc gia Đông Nam Á đang tìm cách giải quyết.Đông Nam Á tìm cách kéo người dân trở lại với sáchSingapore triển khai hình thức thưởng xu ảo cho những phiên đọc sách kéo dài ít nhất 15 phút. Malaysia phát phiếu mua sách trị giá 100 ringgit cho hơn 2,2 triệu học sinh. Indonesia phân phát hàng triệu cuốn sách đến trường học, trong khi dự án xe sách Somelee tại Thái Lan đặt mục tiêu đi qua toàn bộ 77 tỉnh.Mỗi nước chọn một cách tiếp cận, từ hỗ trợ chi phí, tạo động lực đọc thường xuyên đến đưa sách đến những nơi thiếu điều kiện tiếp cận.Tuy nhiên, một cuốn sách được mua chưa chắc được đọc. Một người đọc để nhận thưởng cũng chưa chắc tiếp tục duy trì thói quen khi phần thưởng kết thúc. Điều khó nhất không phải đưa sách đến tay độc giả, mà là khiến họ muốn mở sách mỗi ngày.Gần 6 bản sách mỗi người, thực tế đọc bao nhiêu?Ngày 26/8/2025, tại Hội nghị tổng kết 20 năm thực hiện Chỉ thị 42-CT/TW, ông Phan Xuân Thủy, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, cho biết năm 2024, Việt Nam đạt gần 6 bản sách bình quân đầu người. Đây là mức mục tiêu từng được đặt ra cho năm 2010, nhưng việc thực hiện bị chậm 14 năm theo đánh giá tại hội nghị.Đáng chú ý, sách giáo khoa chiếm phần lớn sản lượng xuất bản. Theo số liệu được phân tích trên Dân trí, năm 2024, Việt Nam xuất bản 597,2 triệu bản sách, trong đó khoảng 461,93 triệu bản là sách giáo khoa. Nếu loại trừ nhóm này, lượng sách còn lại chỉ tương đương 1,3 bản/người/năm.Với doanh thu ngành xuất bản khoảng 4.500 tỷ đồng, giá trị quy đổi bình quân đầu người chỉ khoảng 45.000 đồng/năm, tương đương giá một bát phở. Đây là phép tính từ doanh thu ngành, không phải kết quả khảo sát chi tiêu thực tế của từng người dân.Thị trường sách cũng đang dịch chuyển. Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành, năm 2025, số đầu sách in giảm 1,5%, số bản giảm 8,8%. Ngược lại, xuất bản phẩm điện tử tăng 49,3%, đạt 5.218 đầu với khoảng 35 triệu lượt truy cập.Mặc dù vậy, sách in giảm không đồng nghĩa người Việt đọc ít đi, cũng như lượt truy cập sách điện tử không phản ánh số cuốn đã được đọc hết.Bên cạnh số lượng sách được xuất bản và tiêu thụ, một vấn đề khác đáng quan tâm là khả năng hiểu và xử lý những gì được đọc.Theo kết quả PISA 2025 của OECD, học sinh Việt Nam đạt 392 điểm đọc hiểu, với khoảng 59% chưa đạt mức năng lực cơ bản, so với 31% ở các nước OECD. Do Việt Nam lần đầu chuyển sang thi trên máy tính, OECD lưu ý không sử dụng kết quả này để so sánh trực tiếp xu hướng với các kỳ trước.Quan sát thói quen đọc tại sân bay, trên tàu điện hay trong công viên ở nhiều quốc gia, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường Sách TP.HCM, nhận xét với Báo Văn Hóa (7/2026): “Hình ảnh ấy hiếm gặp ở nước ta”.Cùng chia sẻ mối quan ngại này, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT Công ty Sách Thái Hà, cho rằng điều đáng lo nhất không phải bán được ít sách, mà là có quá ít người đọc. Theo ông, doanh số chỉ là kết quả trước mắt, còn gây dựng thói quen đọc mới mang lại giá trị lâu dài.Bỏ điện thoại, ngồi đọc cạnh người lạTrong khi những nhà sách truyền thống gặp khó khăn, một hình thức sinh hoạt khác đang thu hút người trẻ - tụ tập để đọc sách, nhưng không cần trò chuyện.Tại Hà Nội thời gian gần đây, các buổi No-Phone Reading Party do CA' Library (Thư viện Kiến trúc và Nghệ thuật CÁ) phối hợp cùng Nghề Nghệ tổ chức thu hút khoảng 100 người tham dự mỗi sự kiện. Người tham gia mang theo sách, cất điện thoại, ngồi đọc trong không gian có trà, nhạc và các hoạt động trải nghiệm nhẹ nhàng.Không có danh mục sách bắt buộc hay yêu cầu phải phát biểu cảm nhận. Mỗi người đọc cuốn sách mình thích, ở cạnh những người cũng đang dành thời gian cho việc đọc.Sự xuất hiện của những cộng đồng như CA' Library cho thấy một bộ phận người trẻ vẫn chủ động tìm kiếm thời gian và không gian dành cho sách. Song việc duy trì những mô hình này, từ chi phí vận hành đến khả năng thu hút độc giả thường xuyên, không phải bài toán đơn giản.Nếu CA' Library phản ánh sự thay đổi về không gian và hình thức đọc, câu chuyện của những người lớn lên cùng sách thiếu nhi Liên Xô lại cho thấy sự khác biệt trong cách các thế hệ tiếp nhận tri thức.Từ sách Liên Xô đến thói quen đọc trên màn hìnhVới nhiều người lớn lên trong những thập niên trước, sách dịch từ tiếng Nga từng là một phần quen thuộc của tuổi thơ. Những câu chuyện, tranh minh họa và ấn bản từ các nhà xuất bản Cầu Vồng, Tiến Bộ được đọc đi đọc lại, rồi lưu giữ qua nhiều thế hệ.Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng, từng có thời một nhà xuất bản trong nước dịch và in gần 500 cuốn sách văn học Nga mỗi năm. Trong thập niên 1980, Nhà xuất bản Kim Đồng cũng hợp tác với Nhà xuất bản Cầu Vồng để đưa sách đến độc giả Việt Nam.Trao đổi với Sputnik, nhà nghiên cứu Kevin Vương, người sáng lập cộng đồng Sách thiếu nhi Liên Xô, cho rằng người Việt ngày nay không hẳn đọc ít hơn thế hệ trước, mà đang đọc theo những cách khác.Theo nhà nghiên cứu, ở thời kỳ các phương tiện thông tin còn hạn chế, sách từng là một trong những con đường quan trọng nhất để tiếp cận thế giới, đồng thời mang giá trị giáo dục và thẩm mỹ. Ngày nay, người trẻ có nhiều lựa chọn hơn, nhưng việc tiếp nhận thông tin ngắn và liên tục cũng đặt ra thách thức đối với khả năng đọc sâu.Dù sách điện tử ngày càng phổ biến, ông cho rằng sách giấy, đặc biệt là các ấn bản về văn hóa, nghệ thuật và di sản, vẫn giữ những giá trị riêng.Đánh giá về sách dành cho thanh thiếu niên Việt Nam, Kevin Vương ghi nhận sự đa dạng về đề tài và hình thức xuất bản, nhưng nhận thấy sách dịch vẫn nổi bật hơn tác phẩm của tác giả trong nước.Đưa sách đến gần người đọc đã đủ?Quyết định 1111/QĐ-TTg ngày 19/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026–2030 đặt ra nhiệm vụ thúc đẩy các hoạt động văn hóa, trong đó có những hoạt động khuyến khích đọc sách.Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, các hội sách, đường sách và hoạt động thư viện đã tạo thêm cơ hội để công chúng tiếp cận xuất bản phẩm. Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận sách giữa các vùng miền vẫn còn chênh lệch. Nhiều trường học chưa có thư viện đạt chuẩn, trong khi các không gian đọc hiện đại tập trung chủ yếu tại đô thị.Từ những chương trình hỗ trợ mua sách tại Đông Nam Á đến mô hình đọc sách cộng đồng ở Việt Nam, các cách làm đều hướng đến việc tạo thêm cơ hội tiếp cận. Song hiệu quả lâu dài cần được đo bằng số người duy trì thói quen đọc, thay vì chỉ đếm số sách phát hành hay số sự kiện tổ chức.Chiếc xe tải của Trần Đại Thắng vẫn tiếp tục hành trình đưa sách đến các địa phương. Ở Hà Nội, những buổi đọc không điện thoại vẫn có người tìm đến, trong khi các ấn bản sách thiếu nhi Liên Xô tiếp tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.Những câu chuyện ấy cho thấy cách người Việt tìm đến sách không còn bó hẹp trong các nhà sách truyền thống. Nhưng đưa sách đến gần độc giả mới là bước đầu. Điều quan trọng hơn là tạo được môi trường để họ đọc thường xuyên, đọc sâu và tìm thấy giá trị trong những gì mình đọc. Đó cũng là thách thức của văn hóa đọc Việt Nam khi thói quen tiếp nhận thông tin đang thay đổi từng ngày.

https://kevesko.vn/20261103/tai-sao-moi-nguoi-o-dong-nam-a-lai-it-doc-sach-di-44825883.html

https://kevesko.vn/20260919/thu-tuong-viet-nam-yeu-cau-cham-dut-thieu-sach-giao-khoa-truoc-229-44209059.html

https://kevesko.vn/20260620/hai-bo-bach-khoa-toan-thu-ve-viet-nam-dong-thoi-chinh-thuc-ra-mat-doc-gia-nga-43040191.html

https://kevesko.vn/20261031/viet-nam-se-mien-phi-sach-giao-khoa-tu-nam-hoc-20282029-44790759.html

https://kevesko.vn/20261022/35-nam-quan-he-nga-asean-viet-nam-the-hien-vai-tro-dac-biet-44678312.html

https://kevesko.vn/20260724/le-ra-mat-cuon-sach-ve-hon-10000-chuyen-gia-quan-su-lien-xo-tai-viet-nam-43461972.html

https://kevesko.vn/20231115/suc-song-vuot-thoi-gian-cua-van-hoc-thieu-nhi-lien-xo-tai-viet-nam-26466116.html

https://kevesko.vn/20261103/phuong-dong-dang-vay-goi-dac-diem-ngon-ngu-va-van-hoa-dong-nam-a-duoc-thao-luan-tai-dai-hoc-mgimo--44827869.html

https://kevesko.vn/20260618/cac-cuu-sinh-vien-truong-dai-hoc-lien-xo-la-cau-noi-giua-nga-va-viet-nam-42998039.html

https://kevesko.vn/20260920/truong-hoc-robot-o-trung-quoc-viet-nam-se-canh-tranh-bang-gi-khi-nhan-cong-gia-re-mat-loi-the-44199830.html

singapore

malaysia

2026

tin thời sự

vn_VN

quan điểm-ý kiến, tác giả, oecd, việt nam, singapore, malaysia, văn hóa, đọc sách, học sinh