Các phương tiện vận tải nhẹ và linh hoạt như xe máy, xe địa hình bốn bánh (quad bike), cũng như các dòng xe tải vận chuyển hạng nhẹ vẫn luôn giữ nguyên giá trị thực tiễn. Xe địa hình bốn bánh rất cần thiết cho cả các nhóm xung kích cơ động lẫn việc tiếp tế đạn dược. Loại xe này cũng hữu ích cho các nhân viên y tế khi thực hiện nhiệm vụ việc sơ tán thương binh. Ngoài ra, trên những khung gầm nhỏ gọn và khó bị phát hiện này, người ta có thể lắp đặt nhiều loại vũ khí như: súng máy, súng phóng lựu, tổ hợp tên lửa chống tăng (ATGM), tên lửa phòng không nhẹ, hay các thiết bị tác chiến điện tử (EW) nhỏ gọn.
Bài viết dưới đây của "Sputnik" sẽ giới thiệu về dòng xe như vậy, hiện đang được sản xuất hàng loạt tại Nga và có mặt trong phiên chế của "quân đội chính quy”.
Nguồn gốc từ Ukraina
Vào thập niên 1970, trong phiên chế trang bị của quân đội Xô-viết đã xuất hiện một mẫu xe lội nước độc đáo — LuAZ-TPK-967. Đây là xe địa hình lội nước cực kỳ nhẹ và nhỏ gọn, được thiết kế để vận chuyển người và hàng hóa tại các khu vực tiền tuyến. Xe có kích thước nhỏ, khoảng sáng gầm xe lớn (285 mm) và thân xe dạng hở, chống thấm nước có hình dáng như một chiếc thuyền, đi kèm bơm hút để xả nước ra ngoài.
Xe địa hình này được trang bị động cơ xăng nhỏ với công suất khoảng 40 mã lực. Hệ dẫn động bốn bánh (hai cầu) có khả năng khóa vi sai giúp xe vượt qua những địa hình hiểm trở. Xe do một người điều khiển, vị trí lái nằm ở chính giữa xe, cho phép tài xế có thể ngồi (hoặc thậm chí là nằm khi cần thiết). Nhiệm vụ chính của phương tiện vận tải này là sơ tán thương binh, nhưng trên xe cũng có thể lắp đặt những loại vũ khí khác nhau như: tổ hợp tên lửa chống tăng, súng phóng lựu hoặc pháo hạng nhẹ.
Tuy nhiên, mẫu xe này đã không được ứng dụng rộng rãi trong quân đội và hầu như không tham chiến trong các xung đột thực tế. Sau khi Liên xô tan rã, xe chính thức bị “khai tử”, loại khỏi phiên chế quân đội Nga – do lỗi thời lạc hậu và cũng còn bởi nó từng được sản xuất tại Ukraina.
“Ulan” của Nga là gì?
Dù vậy, trong các kịch bản sử dụng của Lực lượng Vũ trang Nga vẫn luôn hiện hữu nhu cầu về một mẫu xe vận tải địa hình nhỏ gọn nhưng phải là sản xuất nội địa. Và chiến dịch quân sự đặc biệt đã một lần nữa khẳng định điều đó. Tại Diễn đàn Kỹ thuật Quân sự "Army-2024", mẫu xe bán tải hai cầu hạng nhẹ có khả năng vượt địa hình cao mang tên "Ulan" (hay "Ulan-NIVA") đã được đưa ra trình làng.
Chiếc xe này được đặt tên để vinh danh một binh chủng lịch sử - kỵ binh nhẹ cơ động. Tên gọi "Ulan" bắt nguồn từ từ "Uglan" trong tiếng Tatar, có nghĩa là "Dũng cảm". Loại hình binh chủng này xuất hiện lần đầu trong quân đội Mông Cổ - Tatar hồi thế kỷ 13-14, và từ đầu thế kỷ 16, các đơn vị kỵ binh nhẹ như vậy bắt đầu có mặt trong hang ngũ quân đội các nước châu Âu.
Từ giữa năm 2025, các xe “Ulan” được đưa vào vùng hoạt động chiến sự của chiến dịch quân sự đặc biệt. Ngoài ra, những chiếc "Ulan" cũng đã xuất hiện tại cuộc tập trận chiến lược Nga-Belarus "Zapad-2025" với vai trò là phương tiện giao thông phục vụ các nhóm xung kích cơ động và vận chuyển tiếp tế đạn dược.
Xe địa hình quân sự "Ulan" được chế tạo trên nền tảng của dòng xe "Niva" dựa theo các yêu cầu của quân đội. Nền tảng cơ sở của nó là chiếc LADA Niva Legend lừng danh - một trong những mẫu xe hơi đầu tiên trên thế giới sở hữu hệ dẫn động bốn bánh toàn thời gian, xuất xưởng từ năm 1977. Những bộ phận cốt lõi nhất đều được kế thừa từ "Niva": động cơ xăng (1.7 lít, công suất 83-85 mã lực), hộp số sàn và hệ thống dẫn động bốn bánh toàn thời gian.
Tuy nhiên, phần thân xe của "Ulan" hoàn toàn khác biệt và được chế tạo theo tiêu chuẩn-phong cách chiến trận. Nó được lắp ráp trên khung gầm dạng ống thép chắc chắn, và thay vì những tấm ốp thông thường, xe sử dụng lớp giáp chống mảnh văng. Phía trước là động cơ, tiếp đến là khoang lái hai chỗ ngồi đơn giản không có cửa (thay vào đó là các tấm rèm bạt), còn phía sau là sàn chở hàng dạng hở. Tại khu vực này có thể chở tối đa tới 6 binh sĩ cùng đầy đủ trang thiết bị của họ.
Thay cho phần mái cứng là bạt che có thể tháo rời. Cản trước chịu lực hầm hố khiến xe dư sức đâm húc trực diện vượt qua các chướng ngại vật nhẹ. Hệ thống treo (phía trước độc lập và phía sau dùng lò xo) được lắp ráp từ các linh kiện sản xuất hàng loạt của Nga để dễ dàng thay thế, sửa chữa. Trong bộ thiết bị đi kèm thậm chí còn có cả một loại kích chuyên dụng để cứu kéo xe nếu chẳng may bị mắc kẹt sa lầy.
Những thông số kỹ thuật cơ bản của «Ulan»:
Chiều dài - 3,8 m, chiều rộng - 1,9 m, chiều cao - lên đến 1,9 m (rất nhỏ gọn).
Có thể vận chuyển tải trọng lên tới 600 kg.
Tốc độ tối đa trên đường nhựa - lên đến 80 km/h.
Tầm hoạt động với một bình xăng - lên đến 320 km.
«Ulan» không biết bơi, nhưng vẫn có khả năng lội qua những vùng nước nông.
Mục đích chính của xe là vận tải và sơ tán. Xe không có vũ khí trang bị tiêu chuẩn, nhưng nó luôn có thể dùng làm nền tảng cho các thiết bị thông tin liên lạc và tác chiến điện tử (EW). Xe có không gian và cổng nguồn - vị trí lắp đặt và các đầu nối nguồn điện cho những thiết bị này đã được dự phòng sẵn.
Mùa thu năm 2025, các phương tiện truyền thông đưa tin rằng quân đội Nga đã "bắt đầu thử nghiệm thực tế" một mẫu xe bán tải vận tải hai cầu hạng nhẹ khác mang tên «Ulan-2». Ngoại hình của nó tương tự như «Ulan-NIVA», nhưng được phát triển dựa trên nền tảng của dòng xe tải thương mại dẫn động bốn bánh GAZ-Sobol-NN 4x4.
Mặc dù «Ulan-2» cũng là một phương tiện vận tải, nhưng nó đã được trang bị vũ khí và đài liên lạc vô tuyến điện.