Xuất nhập khẩu vượt 1.070 tỷ USD, Chính phủ Việt Nam siết rủi ro thương mại

© Shutterstock/FOTODOM / Nguyen Quang Ngoc TonkinCác container hàng hóa tại cảng Việt Nam
Các container hàng hóa tại cảng Việt Nam - Sputnik Việt Nam, 1920, 22.11.2026
Đăng ký
Ngày 21/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Nghị quyết số 403/NQ-CP, ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026-2030.

Xuất siêu lớn với Mỹ, EU trong khi cán cân chung vẫn nhập siêu

Theo Báo Điện tử Chính phủ, kế hoạch gồm 7 nhóm giải pháp, tập trung vào hoàn thiện thể chế, quản lý dựa trên dữ liệu, củng cố chuỗi cung ứng, kiểm soát đầu tư và công suất sản xuất, rà soát chính sách ưu đãi, ngăn ngừa rủi ro liên quan lao động cưỡng bức và tăng cường phối hợp thực thi.
Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu quản trị xuất siêu trong quan hệ thương mại song phương theo hướng chủ động, bền vững, kết hợp mở rộng xuất khẩu với nhập khẩu phục vụ sản xuất, đồng thời phòng ngừa các biện pháp thương mại bất lợi.
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan công bố ngày 18/11, tính đến hết ngày 15/11, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam đạt 1.070,26 tỷ USD, tăng 33,4% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 529,26 tỷ USD, tăng 28,8%, còn nhập khẩu đạt 541 tỷ USD, tăng 38,2%.
Dù xuất siêu khoảng 337,5 triệu USD trong nửa đầu tháng 11, cán cân thương mại lũy kế từ đầu năm vẫn nhập siêu 11,74 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu 19,62 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.
Sự chênh lệch thể hiện rõ hơn khi phân tích theo thị trường. Theo Cục Thống kê, trong 10 tháng đầu năm, Việt Nam xuất siêu sang Mỹ 140,1 tỷ USD, tăng 26,2% so với cùng kỳ; xuất siêu sang Liên minh châu Âu (EU) 40,84 tỷ USD, tăng 26,8%. Ngược lại, nhập siêu từ Trung Quốc đạt 134,94 tỷ USD, tăng 43,2%, và từ Hàn Quốc 48,63 tỷ USD, tăng 91,1%.
Cơ cấu này cho thấy hoạt động sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu từ các trung tâm cung ứng châu Á, trong khi thị trường tiêu thụ tập trung nhiều ở Mỹ và châu Âu. Mức thặng dư lớn với từng đối tác cũng có thể làm gia tăng nguy cơ bị điều tra về xuất xứ, chính sách hỗ trợ sản xuất hoặc hành vi lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.
Theo Nghị quyết 403/NQ-CP, Bộ Công Thương được giao theo dõi, đánh giá định kỳ quy mô và mức độ tập trung xuất siêu theo ngành hàng, sản phẩm, thị trường và khu vực doanh nghiệp; đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo sớm đối với các nhóm hàng có nguy cơ phát sinh rủi ro thương mại.
Cùng với đó, dữ liệu hải quan, thuế, đầu tư, xuất nhập khẩu và sản xuất sẽ được kết nối để hỗ trợ phân tích, xác định các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn, đánh giá nguồn gốc vốn và mức độ đóng góp của khu vực FDI.
Nhiều mặt hàng, trong đó có tôm, xuất khẩu đạt giá trị cao trong năm qua - Sputnik Việt Nam, 1920, 22.11.2026
Mỹ và EU gây sức ép, xuất khẩu tôm Việt Nam có nguy cơ xuống 4,4 tỷ USD

Kiểm soát dòng vốn FDI, ngăn nguy cơ dư thừa công suất

Một trọng tâm khác của nghị quyết là đánh giá chất lượng xuất khẩu và mức độ đóng góp thực tế của từng khu vực doanh nghiệp.
Theo Cục Hải quan, tính đến ngày 15/11, khu vực FDI xuất khẩu 429,83 tỷ USD, chiếm 81,2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Khu vực này xuất siêu khoảng 27,4 tỷ USD, trong khi doanh nghiệp trong nước nhập siêu 39,14 tỷ USD.
Riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt kim ngạch xuất khẩu 162,33 tỷ USD, nhưng nhập khẩu lên tới 229,37 tỷ USD. Chênh lệch này phản ánh nhu cầu lớn về linh kiện, thiết bị và đầu vào nhập khẩu của ngành điện tử.
Để giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, Bộ Công Thương được giao xây dựng cơ sở dữ liệu về nguyên liệu đầu vào của các ngành xuất khẩu chủ lực, đánh giá nguồn gốc, giá trị nhập khẩu và mức độ tạo giá trị gia tăng trong nước.
Các giải pháp được ưu tiên gồm phát triển công nghiệp hỗ trợ, đa dạng hóa nguồn cung, tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Chính phủ đồng thời khuyến khích nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ và nguyên liệu cần thiết để đổi mới sản xuất, nâng năng suất và khả năng cạnh tranh.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính được giao nghiên cứu cơ chế điều tiết dòng vốn FDI ngay từ khâu đăng ký đầu tư, khuyến khích các dự án có thị trường mục tiêu phù hợp với định hướng đa dạng hóa xuất khẩu.
Đối với nguy cơ dư thừa công suất, Bộ Công Thương phải rà soát quy hoạch phát triển ngành, mục tiêu sản lượng và kế hoạch mở rộng công suất, nhất là tại những ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn hoặc mức độ tập trung cao.
Hệ thống máy may tự động tại BGG Lạng Giang, thành phố Bắc Ninh giúp nâng cao năng suất lao động - Sputnik Việt Nam, 1920, 04.11.2026
Bỏ tư duy "bán thô”, Việt Nam tìm đường tắt thâm nhập thị trường quốc tế thông qua các phi vụ M&A
UBND các tỉnh, thành phố phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Công Thương rà soát các dự án đã được cấp phép, đang xây dựng hoặc nằm trong quy hoạch nhưng chưa triển khai, có nguy cơ gây dư thừa công suất, bao gồm cả dự án FDI.
Các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng và hỗ trợ sản xuất cũng sẽ được đánh giá lại. Bộ Công Thương có trách nhiệm đề xuất điều chỉnh những cơ chế không còn phù hợp, có nguy cơ khuyến khích mở rộng sản xuất vượt nhu cầu thị trường hoặc làm gia tăng khả năng bị cáo buộc trợ cấp.
Ngân hàng Nhà nước phối hợp giải trình, làm rõ các chính sách tiền tệ, tín dụng có nguy cơ bị coi là tạo lợi thế thương mại không công bằng hoặc góp phần gây dư thừa công suất, đồng thời đề xuất biện pháp xử lý khi cần thiết.

Siết kiểm soát xuất xứ, ngăn rủi ro lao động cưỡng bức và áp thuế

Song song với việc quản lý sản xuất, Chính phủ yêu cầu tăng cường phòng ngừa gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp và hành vi lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.
Bộ Công Thương được giao nghiên cứu trình Chính phủ ban hành nghị định thay thế Nghị định 31/2018/NĐ-CP về xuất xứ hàng hóa; đồng thời rà soát, đề xuất sửa đổi Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại.
Các quy định về cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), tự chứng nhận xuất xứ và hậu kiểm sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Bộ Công Thương cũng phải nâng cấp hệ thống chứng nhận xuất xứ điện tử, tăng cường kết nối dữ liệu với cơ quan hải quan, thuế và đầu tư để hỗ trợ xác minh.
Bộ Tài chính có trách nhiệm kiểm tra, xử lý những dấu hiệu gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp hoặc né tránh biện pháp phòng vệ thương mại, đồng thời triển khai Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.
Bộ Công an phối hợp xác minh, xử lý các hành vi vi phạm, đặc biệt là gian lận xuất xứ có dấu hiệu hình sự; tăng cường chia sẻ dữ liệu phục vụ phòng, chống trốn thuế và những vi phạm liên quan.
TP. HCM - Sputnik Việt Nam, 1920, 01.11.2026
GDP Việt Nam có thể tăng 11%, nợ công thuộc nhóm 20 nền kinh tế thấp nhất thế giới
Một nội dung đáng chú ý khác là hoàn thiện cơ chế kiểm soát hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Bộ Nội vụ được giao rà soát pháp luật lao động, xây dựng cơ chế trao đổi thông tin, xác minh với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài và hoàn thiện quy định hướng dẫn thực thi việc cấm nhập khẩu loại hàng hóa này.
Theo định hướng, cơ chế mới cần cho phép xác định các nhóm hàng, khu vực và nhà cung ứng có mức độ rủi ro cao; tạm dừng thông quan khi có căn cứ phù hợp; yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nguồn nguyên liệu, điều kiện sản xuất hoặc từ chối nhập khẩu, yêu cầu tái xuất đối với hàng hóa có vấn đề liên quan lao động cưỡng bức.
Bộ Công Thương cũng sẽ nghiên cứu giải pháp hướng dẫn doanh nghiệp kiểm soát nguồn nguyên liệu, tránh nhập khẩu đầu vào từ những cơ sở có nghi vấn sử dụng lao động cưỡng bức, đồng thời tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng.
Về đối ngoại kinh tế, Bộ Ngoại giao được giao phối hợp với Bộ Công Thương tăng cường tiếp xúc với các đối tác, thông tin về những biện pháp Việt Nam đang triển khai nhằm thúc đẩy thương mại cân bằng, bền vững.
Các cơ quan cũng phải làm rõ những yếu tố mang tính cơ cấu dẫn đến chênh lệch thương mại, như nhu cầu thị trường, tính bổ sung giữa các nền kinh tế và quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao có trách nhiệm theo dõi sát thay đổi chính sách tại các thị trường xuất khẩu, kịp thời cảnh báo nguy cơ điều tra, áp thuế và những biện pháp thương mại bất lợi, đồng thời chủ động đề xuất phương án xử lý từ sớm.
Tin thời sự
0
Để tham gia thảo luận
hãy kích hoạt hoặc đăng ký
loader
Phòng chat
Заголовок открываемого материала